Büyük Zulüm
- Murat Durdu
- 10 Nis
- 2 dakikada okunur
Roma İmparatoru Diocletian (Diokletianus, 284-305 yılları arası hükümdar), Hristiyanlık tarihinin en şiddetli ve sistematik zulüm dönemlerinden birini başlattı.
Bu olay, genellikle "Büyük Zulüm" (Great Persecution veya Diocletianic Persecution) olarak bilinir ve Roma İmparatorluğu'ndaki son büyük Hristiyan zulmüdür (303-311/313 yılları arası).
Zulmün Nedenleri ve Başlangıcı
Diocletian'ın ilk 15-18 yılında Hristiyanlara karşı genel bir hoşgörü vardı; hatta sarayında ve ordusunda Hristiyanlar bulunuyordu. Ancak imparatorlukta birlik ve geleneksel Roma dinini güçlendirme çabası içinde, Hristiyanlığın Roma tanrılarına ve imparator kültüne bağlılığı reddetmesi sorun yaratıyordu.
Özellikle doğu imparatoru Galerius'un (Diocletian'ın damadı ve yardımcısı) yoğun baskısı ve pagan rahiplerin teşvikiyle Diocletian ikna oldu.
302-303'te Nicomedia'da (bugünkü İzmit civarı) toplanan konseyde karar alındı. 24 Şubat 303'te ilk ferman yayınlandı: Bu, Hristiyanlığa karşı en sistematik saldırıydı.
Din adına yıkım ve katliamlar
Birkaç aşamalı fermanlar yayınlandı.
İlk Ferman (303 başı)
Hristiyan kiliseleri yıkılacak, kutsal kitaplar (İncil ve diğer metinler) yakılacak, Hristiyanlar yüksek makamlardan indirilecek, mallarına el konulacak, ibadet yasaklanacaktı.
İkinci Ferman
Tüm din adamları (piskopos, rahip vb.) hapsedilecek.
Üçüncü Ferman
Tutuklanan din adamları işkenceyle putlara kurban vermeye zorlanacak.
Dördüncü Ferman (304)
İmparatorluktaki tüm halk (Yahudiler hariç) Roma tanrılarına kurban kesmek zorunda bırakıldı; reddedenler işkence ve ölümle cezalandırıldı.
Zulüm Galerius ve Maximian'ın bölgeleri olan doğu eyaletlerinde çok daha şiddetliydi. Batıda Constantius Chlorus'un yönetiminde, bugünkü Fransa-İngiltere civarlarında ise daha hafif uygulandı veya neredeyse uygulanmadı.
Zulmün Şiddeti ve Sonuçları
Binlerce Hristiyan öldürüldü, kiliseler yerle bir edildi, İncil'ler yakıldı. Bazı modern tarihçiler (örneğin W.H.C. Frend) 3.000-3.500 ölüm olduğunu söyler. Daha yüksek tahminler (Min Seok Shin gibi) 23.500+ ve bilinen 850 isim belirtir.
Eusebius ve Lactantius gibi Hristiyan kaynakları (Eusebius, Lactantius) sayıyı abartılı anlatır; Gibbon gibi bazı tarihçiler Hristiyan geleneğinin zulmü abarttığını savunur.
Özellikle Mısır'da Kıptî Hristiyanlar bu dönemi "Şehitler Çağı" olarak adlandırır.
Sonu ve Sonrası
Diocletian 1 Mayıs 305'te tahttan feragat etti ve Salona'ya çekildi. Zulüm doğuda Galerius'un ölümüne (311) kadar devam etti. 311 Nisan'ında Galerius, ölüm döşeğinde Edict of Toleration (Hoşgörü Fermanı) yayınladı; Hristiyanlığı resmen tanıdı ve kısmen pişmanlık ifadeleriyle zulmü durdurdu.
313'te Milano Fermanı (Konstantin ve Licinius) ile Hristiyanlık tam özgürlüğe kavuştu. Kısa süre sonra (324'te) Konstantin tek imparator oldu ve Hristiyanlık imparatorluğun resmi dinine dönüştü. Diocletian'ın zulmü, Hristiyanlığı yok etmek yerine tam tersine güçlendirdi; çünkü birçok kişi inançları uğruna ölümü göze aldı ve bu direniş Kilise'nin büyümesine katkı sağladı.
Bu dönem, Hristiyanlık tarihinde bir dönüm noktasıdır, zulümden özgürlüğe, hatta devlet dini olmaya geçiştir.
Yorumlar