Cehennem Kapısı

Murat Durdu
27 Şub
2 dakikada okunur

Derveze Çukuru

Türkmenistan'daki yanan krater, Darvaza Gaz Krateri veya Derveze Çukuru olarak bilinir ve halk arasında "Cehennem Kapısı" (Door to Hell / Gates of Hell) diye anılır.

Karakum Çölü'nde başkent Aşkabat'ın yaklaşık 260-270 km kuzeyinde yer alır. Çapı yaklaşık 69 metre, derinliği 30 metre civarındadır ve onlarca yıldır -2026 itibarıyla 55 yıldır- sürekli yanmaktadır.

Öyküsü ve Oluşum Hikayesi

En yaygın kabul gören hikaye

1971 yılında Sovyetler Birliği döneminde jeologlar/mühendisler, bölgede doğal gaz ve petrol aramak için sondaj çalışması yapıyordu. Sondaj sırasında yerin altındaki büyük bir doğal gaz (çoğunlukla metan) dolu yeraltı mağarası/oyuk delindi.

Bu delinme sonucu yer çöktü ve dev bir krater oluştu. Gaz kontrolsüz şekilde atmosfere kaçmaya başladı. Yakındaki köylere ve çevreye zehirli gaz (metan) yayılmasını önlemek için Sovyet uzmanlar, gazı yakmaya karar verdi. "Nasıl olsa birkaç gün/hafta içinde gaz biter ve söner" diye düşündüler.

Ancak gaz rezervi çok büyük çıktı ve ateş 1971'den beri hiç sönmeden yanmaya devam ediyor.

Bazı yerel Türkmen jeologlara göre:

Çökme aslında 1960'larda oldu.
Yakma işlemi ise 1980'lerde yapıldı.

Ancak resmi kayıtlar eksik ve Sovyet dönemi belgeleri sınırlı olduğu için tam tarih tartışmalıdır. Çoğu kaynak 1971'i başlangıç olarak kabul eder.

Neden Hâlâ Sönmüyor?

Kraterin tabanında ve kenarlarında yüzlerce küçük alev var. Yanan gaz sürekli yerden sızıyor. Tahmin edilen gaz miktarı o kadar büyük ki, 50+ yıldır tüketilemiyor. Ayrıca çölün ortasında olması, müdahaleyi zorlaştırıyor.

Güncel Durum (2025-2026)

2025 Haziran'ında Türkmenistan'ın devlet gaz şirketi Turkmengaz'ın bilim insanları, uluslararası bir konferansta (TESC 2025) kraterdeki alevlerin önemli ölçüde azaldığını açıkladı.

Alevlerin boyutu eskisinin yaklaşık üçte birine düştü; krater "yavaş yavaş sönüyor" deniyor.

Turkmenistan hükümeti çevresel nedenler ve metan emisyonları yüzünden yıllardır özellikle 2010'lardan beri kraterin söndürülmesini planlıyor.

Ancak tamamen söndürme henüz gerçekleşmedi; hâlâ yanıyor ama zayıflıyor.

İlginç Notlar

2013'te Kanadalı maceracı George Kourounis, National Geographic içinkraterin dibine inen ilk insan oldu.

Turistik bir yer haline geldi; çölde kamp yapılarak izleniyor.

Çevre açısından metan salınımı yüksek (sera gazı), bu yüzden söndürme çabaları artıyor.

İnsan hatası ve yanlış tahmin sonucu 55 yıldır yanan "cehennem kapısı" şu sıralar tarihinin son evresinde gibi görünüyor.