Gulat Şiası ne demek?

Gulat Şiası (Galiyye veya Gulât-ı Şîa)

Arapça "Ali"

Şii teolojide aşırıya kaçan, abartılı görüşler benimseyen grupları tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Arapça “gulüv” (haddi aşmak, aşırıya kaçmak) kökünden gelir ve “aşırıcılar, abartıcılar” anlamına gelir. Ana akım Şii gruplar (özellikle On İki İmamcı/İmamiyye) ve Sünni kaynaklar tarafından “aşırı” veya sapkın kabul edilen fırkalar için kullanılır.

Gulat-ı Şia'nın Temel Özellikleri ve İnançları

Gulat grupları genellikle şu aşırı görüşleri savunur (bunlar dönemden döneme ve gruba göre değişir):

Hulûl (İlahi ruhun inmesi)

Allah’ın ruhu veya ilahi bir özün Hz. Ali ve/veya imamlara hulul etmesi (tanrılaşma veya ilahlaştırma).

Tecsîm / Teşbîh

Allah’ı insan suretinde tasvir etme veya imamları ilahi sıfatlarla donatma.

Tenasüh / Devr / Reenkarnasyon

Ruhların bedenler arasında göç etmesi; imamların ruhunun farklı bedenlerde tezahür etmesi.

İbaha

Bazı dini yükümlülükleri (farzları) kaldırma veya helal-haram sınırlarını aşma.

Tafvîz

İmamlara evrenin idaresi veya yaratma gibi ilahi yetkiler verme.

Peygamberlik ve Tanrılık

Hz. Ali’yi veya imamları peygamberlik veya ilahlık mertebesine yükseltme; bazen “Ali Allah” (Ali ilahtır) gibi ifadeler.

Bu görüşler nedeniyle ana akım Şia (İmamiyye) tarafından reddedilir ve “kafir” veya sapkın ilan edilirler. İmamlar (örneğin Cafer es-Sadık) Gulat’a karşı sert tavır almış, onları Şii camiadan uzaklaştırmaya çalışmıştır.

Tarihî Köken ve Örnekler

• İlk örnek olarak Abdullah ibn Sebe (Sebe’iyye) gösterilir. Yemenli bir Yahudi kökenli olduğu rivayet edilen kişi, Hz. Ali’ye aşırı bağlılık göstererek onun ilahlığını iddia ettiği söylenir (bu rivayet tartışmalıdır).

• Erken dönem Kûfe merkezli gruplar (8.-9. yüzyıl).

• Daha sonraki örnekler: Nusayriler (Aleviler/Alawites), bazı eski İsmaili kollar, Ahl-i Hak (Yarsan) gibi heterodoks gruplar Gulat etkileri taşır.

  
  

Günümüzde ana akım On İki İmam Şiası Gulat’ı reddeder; ancak bazı halk inançlarında veya marjinal gruplarda izleri görülür.

Önemli Not

Gulat, Şii İslam’ın tamamını temsil etmez. Aksine, ana akım Şia (İmamiyye/ Caferilik) bunları “aşırı” bularak dışlamıştır. Bu terim, mezhepler tarihi çalışmalarında hem Şii hem Sünni müellifler tarafından kullanılır.