Hitit Kralı II. Suppiluliuma
Šuppiluliuma II, Hitit İmparatorluğu'nun bilinen son büyük kralı olarak Eski Yakın Doğu tarihinin en kritik dönemlerinden birinde hüküm sürmüştür. MÖ yaklaşık 1207-1178 yılları arasında tahtta bulunan hükümdar, Geç Tunç Çağı'nın çöküş sürecinde devletini ayakta tutmaya çalışmış, ancak saltanatının sonunda Hitit İmparatorluğu tarih sahnesinden çekilmiştir.
II. Šuppiluliuma'nın hükümdarlığı, yalnızca Hitit tarihinin son bölümü değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz dünyasının köklü bir dönüşüm yaşadığı dönemin de en önemli tanıklıklarından biridir.
Soyu ve Tahta Çıkışı
II. Šuppiluliuma, Hitit kralı Tudhaliya IV'ün oğluydu. Ağabeyi Arnuwanda III'ün ölümünün ardından tahta geçti. Mevcut metinler, onun tahta çıkışından sonra saray mensuplarından ve devlet görevlilerinden yeniden sadakat yemini aldığını göstermektedir. Bu durum, imparatorluğun son dönemlerinde tahtın meşruiyetinin ve iç siyasi istikrarın önemli bir sorun haline geldiğine işaret eder.
Dönemin Siyasi Ortamı
II. Šuppiluliuma tahta geçtiğinde Hitit Devleti artık eski gücünden uzaklaşmıştı.
İmparatorluk şu sorunlarla karşı karşıyaydı:
Batıda Arzawa bölgesindeki huzursuzluklar,
Güney Anadolu'da Tarhuntašša'nın ayrılıkçı faaliyetleri,
Doğuda yükselen Asur baskısı,
Kuzeyde Kaşkaların saldırıları,
Doğu Akdeniz'de Deniz Kavimleri hareketleri,
Kuraklık ve kıtlık sorunları.
Bu nedenle II. Šuppiluliuma'nın hükümdarlığı büyük ölçüde bir "kriz yönetimi dönemi" olarak değerlendirilmektedir.
Tarhuntašša Seferleri
II. Šuppiluliuma'nın en önemli askerî faaliyetlerinden biri, eski Hitit vasal devleti olan Tarhuntašša'ya karşı yürüttüğü harekâttır.
Hattuşa'daki Luvice hiyeroglif yazıtlar, kralın Tarhuntašša üzerine sefer düzenlediğini ve bölgeyi yeniden Hitit otoritesine bağladığını göstermektedir. Bu yazıtlar aynı zamanda son dönem Hitit siyasi tarihinin en önemli birincil kaynakları arasında yer alır.
Tarhuntašša'nın zaman zaman alternatif bir başkent olarak ortaya çıkması, merkezi yönetim açısından ciddi bir tehdit oluşturuyordu.
Kıbrıs (Alašiya) Seferleri ve Deniz Gücü
II. Šuppiluliuma'nın en dikkat çekici başarılarından biri Kıbrıs'a (Alašiya) yönelik askerî operasyonlarıdır.
Hitit yazıtlarında kralın:
Alašiya kuvvetlerini yendiği,
Deniz savaşları gerçekleştirdiği,
Kıbrıs üzerinde yeniden egemenlik kurduğu
anlatılmaktadır.
Bu olaylar tarihçiler açısından özel önem taşır. Çünkü söz konusu çatışmalar, dünya tarihindeki ilk belgelenmiş deniz savaşları arasında kabul edilmektedir. Hititlerin kara gücü olarak tanınmasına rağmen, II. Šuppiluliuma döneminde deniz harekâtları yürütülebilecek kapasiteye sahip oldukları anlaşılmaktadır.
Deniz Kavimleri Tehdidi
II. Šuppiluliuma döneminin en önemli sorunu kuşkusuz Deniz Kavimleri olmuştur.
Late Bronze Age Collapse sırasında Ege ve Doğu Akdeniz kökenli çeşitli topluluklar bölge devletlerine saldırmaya başlamıştır.
Ugarit arşivlerinde bulunan mektuplar, Hitit kralının müttefiklerinden askerî yardım talep ettiğini göstermektedir. Belgeler, Hitit Devleti'nin bu dönemde ağır baskı altında olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu saldırılar sonucunda:
Kıbrıs'taki Hitit nüfuzu zayıflamış,
Kilikya bölgesi kaybedilmiş,
Deniz ticaret yolları kesintiye uğramış,
Ekonomik sistem çökmeye başlamıştır.
Hitit Devleti'nin Sonu
MÖ 12. yüzyılın başlarında Hitit İmparatorluğu geri dönülmez bir çöküş sürecine girmiştir.
Başkent Hattuşa terk edilmiş veya yıkılmıştır. Arkeolojik veriler, kentin yaklaşık MÖ 1180 civarında kullanım dışı kaldığını göstermektedir. Bunun tek bir istilanın sonucu olmadığı, ekonomik çöküş, kuraklık, iç karışıklıklar ve dış saldırıların birleşik etkisiyle gerçekleştiği düşünülmektedir.
II. Šuppiluliuma'nın ölümünden sonra merkezi Hitit devleti tarihten silinmiş, ancak Hitit kültürü Güney Anadolu ve Kuzey Suriye'deki Geç Hitit krallıkları aracılığıyla yaşamaya devam etmiştir.
Büyü Ritüelleri ve Kriz Dönemi
Son yıllarda yayımlanan Hititçe çivi yazılı metinler, II. Šuppiluliuma'nın saltanatının son dönemlerinde kral için arındırma ve kötülük kovma ritüelleri düzenlendiğini göstermektedir.
Bu ritüellerde Mukišli bir kadın olan Allaiturahhi'nin geleneksel büyü uygulamalarından yararlanılmıştır. Araştırmacılar bu uygulamaların;
kıtlık,
kuraklık,
isyanlar,
dış saldırılar,
Deniz Kavimleri tehdidi
gibi olağanüstü olayların yarattığı toplumsal ve siyasal kaygılarla bağlantılı olduğunu düşünmektedir.
Bu durum, imparatorluğun son yıllarında dinî ve ritüel uygulamaların devlet yönetiminde ne kadar önemli hale geldiğini göstermektedir.
Tarihsel Önemi
II. Šuppiluliuma yalnızca son Hitit kralı değildir. Aynı zamanda Geç Tunç Çağı'nın sona erişine tanıklık eden hükümdarlardan biridir.
Onun döneminde:
Hitit İmparatorluğu çökmüş,
Ugarit ortadan kalkmış,
Miken dünyası dağılmış,
Doğu Akdeniz ticaret sistemi parçalanmıştır.
Bu nedenle II. Šuppiluliuma'nın saltanatı, tarihçiler tarafından çoğu zaman Geç Tunç Çağı ile Erken Demir Çağı arasındaki geçişin sembollerinden biri olarak değerlendirilmektedir.
Kaynaklar
Trevor Bryce, The Kingdom of the Hittites.
Trevor Bryce, Warriors of Anatolia: A Concise History of the Hittites.
Kurtuluş Kıymet, "Son Hitit Kralı II. Šuppiluliuma İçin Düzenlenen Büyü Ritüelleri", Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2022.
Hattuşa Luvice Hiyeroglif Yazıtları üzerine yayımlanmış epigrafik çalışmalar.
Ugarit diplomatik mektupları ve Geç Tunç Çağı Çöküşü araştırmaları.
Yorumlar