Kur'an'da "çoğunluk"
Kur'an-ı Kerim'de Çoğunluk Her Zaman Doğruyu mu Temsil Eder? Hakikat ve Sayısal Çoğunluk Üzerine Bir Değerlendirme
İnsanlık tarihi boyunca "Çoğunluk her zaman haklı mıdır?" sorusu din, felsefe ve hukuk alanlarında en çok tartışılan konulardan biri olmuştur. Demokratik toplumlarda çoğunluğun iradesi yönetsel açıdan önem taşısa da, Kur'an-ı Kerim hakikatin ölçüsünün hiçbir zaman yalnızca sayısal üstünlük olmadığını birçok ayette açıkça ifade eder.
Kur'an'a göre doğru ile yanlışın ölçüsü insanların sayısı değil; vahiy, ilahi adalet, akıl ve kesin bilgidir. Bu nedenle mümin, toplumdaki yaygın kanaatleri sorgulamadan benimsemek yerine Allah'ın gösterdiği hakka uymakla yükümlüdür.
Kur'an'da Çoğunluk Kavramına Bakış
Kur'an'da "çoğunluk" anlamına gelen "ekseru'n-nâs" (insanların çoğu) ifadesi birçok ayette geçmektedir. Dikkat çekici olan nokta ise bu ifadelerin önemli bir bölümünün, insanların hakikatten uzaklaşma eğilimine dikkat çekmesidir. Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Kur'an çoğunluğu mutlak olarak eleştirmez. Eleştirilen şey, insanların sayısal fazlalığı değil; hakikatten uzaklaşmaları, zanla hareket etmeleri ve vahyi reddetmeleridir.
Dolayısıyla Kur'an'ın temel ilkesi şudur:
Hakikat, çoğunlukla değil delille belirlenir.
En Güçlü Delil: En'âm Suresi 116. Ayet
Kur'an'ın bu konudaki en açık ifadelerinden biri En'âm Suresi'nin 116. ayetidir:
"Eğer yeryüzündekilerin çoğuna uyacak olursan seni Allah'ın yolundan saptırırlar. Onlar ancak zanna uyarlar ve sadece tahminde bulunurlar."(En'âm 6/116)
Bu ayet, insanların çoğunluğunun her zaman güvenilir bir ölçü olmayabileceğini vurgular. Buradaki eleştirinin temelinde "çoğunluk" değil, zanna dayalı hareket etmek bulunmaktadır.
Çoğunluk ve Zan İlişkisi
Benzer vurgu Yunus Suresi'nde de yer alır:
"Onların çoğu zandan başka bir şeye uymaz. Şüphesiz zan ise hak adına hiçbir değer ifade etmez."(Yunus 10/36)
Kur'an'a göre hakikat; tahminlere, söylentilere veya toplumsal kabullere değil, sağlam bilgiye dayanmalıdır.
Peygamberler Neden Çoğu Zaman Azınlıkta Kaldı?
Kur'an, tarih boyunca peygamberlerin büyük çoğunluğunun ilk dönemlerde toplumlarının azınlığı tarafından desteklendiğini anlatır.
Bunun en açık örneklerinden biri Yusuf Suresi'dir:
"Sen ne kadar arzu etsen de insanların çoğu iman edecek değildir."(Yusuf 12/103)
Bu ayet, hakikatin ilk ortaya çıktığında çoğunluk tarafından kabul edilmeyebileceğini gösterir.
Benzer şekilde Kur'an'da birçok kavmin peygamberlerini reddettiği anlatılır. Nuh, Hud, Salih, Lut ve Şuayb peygamberlerin kıssaları da bu gerçeği destekler.
Kur'an'da "İnsanların Çoğu" Hakkındaki Diğer İfadeler
Kur'an'ın farklı surelerinde insanların çoğuna ilişkin çeşitli tespitler yer almaktadır:
"İnsanların çoğu şükretmez." (Bakara 2/243)
"Onların çoğu bilmez." (Yusuf 12/21)
"Onların çoğu haktan hoşlanmaz." (Mü'minûn 23/70)
Bu ifadeler, insanın hata yapmaya açık bir varlık olduğunu ve sayısal üstünlüğün hakikatin garantisi olmadığını göstermektedir.
Çokluk Her Zaman Değerli Değildir
Kur'an'ın bu konudaki en dikkat çekici ayetlerinden biri Mâide Suresi'nde yer alır:
"De ki: Pis ile temiz bir olmaz; pis olanın çokluğu seni şaşırtsa bile..."(Mâide 5/100)
Bu ayet yalnızca dini değil, ahlaki ve toplumsal açıdan da önemli bir ilke ortaya koymaktadır.
Bir düşüncenin, davranışın veya uygulamanın yaygın olması onun doğru olduğu anlamına gelmez.
Kur'an Azınlığı mı Övüyor?
Bu noktada önemli bir yanlış anlamayı düzeltmek gerekir. Kur'an, azınlık olmayı başlı başına bir üstünlük ölçüsü olarak da sunmaz. Hakikat bazen çoğunlukta, bazen azınlıkta olabilir. Önemli olan sayı değil; Allah'ın gösterdiği doğru yolda bulunmaktır.
Nitekim Kur'an müminlere şöyle seslenir:
"Ey iman edenler! Allah'tan korkun ve doğrularla beraber olun."(Tevbe 9/119)
Burada ölçü "çoğunluk" veya "azınlık" değil, doğruluk kavramıdır.
Hakikatin Ölçüsü Sayı Değil Delildir
Kur'an'ın bütünlüğü birlikte değerlendirildiğinde şu temel ilkeler ortaya çıkmaktadır:
Hakikat sayısal üstünlükle belirlenmez.
Çoğunluk her zaman doğruyu temsil etmeyebilir.
Azınlık olmak da tek başına haklı olmanın kanıtı değildir.
Mümin, vahye, ilme ve sağlam delillere göre hareket etmelidir.
Zan, gelenek veya toplumsal baskı hakikatin yerine geçemez.
Dolayısıyla Kur'an'ın ortaya koyduğu yaklaşım, bireyi körü körüne çoğunluğa uymaktan da, sırf azınlıkta olduğu için bir görüşü doğru kabul etmekten de uzak tutar.
Sonuç
Kur'an-ı Kerim, insanı düşünmeye, sorgulamaya ve hakikati deliller üzerinden aramaya davet eder. Sayısal çoğunluk, toplumsal popülerlik veya yaygın kabul tek başına doğruluğun ölçüsü değildir.
Hakikat; vahyin rehberliğinde, akıl, ilim ve adalet ekseninde aranmalıdır. Bu nedenle Kur'an'ın temel mesajı, "çoğunluğa uyun" veya "azınlıkta olun" değil; "Hakkın yanında olun." çağrısıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Kur'an'a göre çoğunluk her zaman doğru mudur?
Hayır. Kur'an, birçok ayette insanların çoğunun zanla hareket edebileceğini ve hakikatten uzaklaşabileceğini bildirir. Ancak bu, çoğunluğun her zaman yanlış olduğu anlamına da gelmez.
2. Kur'an azınlığın her zaman haklı olduğunu mu söyler?
Hayır. Kur'an ne çoğunluğu ne de azınlığı mutlak doğruluk ölçüsü kabul eder. Ölçü; vahiy, adalet, ilim ve sağlam delildir.
3. Kur'an'ın bu konudaki temel mesajı nedir?
Kur'an'a göre hakikat sayısal üstünlükle belirlenmez. Mümin, insanların çoğuna veya azına değil; Allah'ın gösterdiği doğru yola ve kesin bilgiye tabi olmalıdır.
Kaynakça
Kur'an-ı Kerim
En'âm Suresi, 6/116
Yunus Suresi, 10/36
Yusuf Suresi, 12/21, 12/103
Bakara Suresi, 2/243
Mâide Suresi, 5/100
Mü'minûn Suresi, 23/70
Tevbe Suresi, 9/119
Yerli Kaynaklar
Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir
Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV İA)
Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'an Dili
Yabancı Kaynaklar
M.A.S. Abdel Haleem, The Qur'an: A New Translation (Oxford University Press)
Seyyed Hossein Nasr (Ed.), The Study Quran (HarperOne)
W. Montgomery Watt, Bell's Introduction to the Qur'an
Jane Dammen McAuliffe (Ed.), Encyclopaedia of the Qur'an
Yorumlar