Maitreya; Budizm'in Mehdisi
- Murat Durdu
- 24 Tem 2025
- 9 dakikada okunur
Maitreya Kimdir?
Maitreya, Budizm'de gelecekte dünyaya gelerek Buddha'nın öğretilerini (Dharma) yeniden açıklayacağına inanılan Bodhisattva'dır. Budist geleneklerinde "Gelecek Budası" olarak kabul edilen Maitreya, özellikle Theravada, Mahayana ve Vajrayana Budizmi'nde önemli bir yere sahiptir. Onun gelişi, unutulan Dharma'nın yeniden öğretilmesi ve insanların yeniden aydınlanma yoluna yönelmesiyle ilişkilendirilir.
Maitreya Kimdir?
Budizm tarihinde Maitreya, gelecekte tam anlamıyla aydınlanarak Buda olacak Bodhisattva olarak kabul edilir. Budist inancına göre o, henüz dünyaya son kez gelmemiştir; şu anda Tuṣita (Tushita) Cenneti'nde yaşamını sürdürmekte ve uygun zaman geldiğinde insan dünyasında yeniden doğacaktır.
Maitreya'nın görevi yeni bir din kurmak değildir. Aksine, tarihsel Buddha olan Siddhartha Gautama'nın (Şakyamuni Buddha) zamanla unutulacak veya yanlış anlaşılacak öğretilerini yeniden açıklamak ve canlılara kurtuluşa giden yolu göstermektir. Bu yönüyle Maitreya, Budizm'in geleceğe yönelik umut anlayışının en önemli figürlerinden biridir.
Maitreya, Budizm'de gelecekte dünyaya gelerek Buddha'nın unutulan öğretilerini yeniden açıklayacak olan Bodhisattva'dır. Budist kozmolojisine göre bugün Tuṣita Cenneti'nde yaşamaktadır ve uygun koşullar oluştuğunda yeni bir Buddha olarak insanlara Dharma'yı yeniden öğretecektir.
Maitreya Adının Kökeni
"Maitreya" sözcüğü Sanskritçe (Maitreya) kelimesinden gelir. Bu isim ise şu kökten türemiştir:
Maitrī → Dostluk
Sevgi
İyilikseverlik
Evrensel dostluk
Şefkat
Kelimenin kökeni Sanskritçe mitra (dost) sözcüğüne dayanır. Dolayısıyla Maitreya,
"Dostluk sahibi"
veya
"Şefkat sahibi"
anlamına gelir.
Pali dilindeki karşılığı ise Metteyya'dır. Budist düşüncesinde bu isim tesadüf değildir. Çünkü Maitreya'nın temsil ettiği temel erdemlerden biri bütün canlılara karşı duyulan sınırsız sevgi (Mettā) olarak kabul edilir.
Budizm'de Bodhisattva Nedir?
Maitreya'nın kim olduğunu anlayabilmek için önce Bodhisattva kavramını bilmek gerekir.
Sanskritçe Bodhisattva kelimesi,
"Aydınlanmaya yönelmiş varlık"
anlamına gelir.
Budist öğretide Bodhisattva;
aydınlanma yoluna girmiş,
bütün canlıların kurtuluşunu amaçlayan,
büyük merhamet sahibi kişi
olarak tanımlanır.
Mahayana Budizmi'nde Bodhisattva ideali en yüksek ruhsal hedeflerden biri kabul edilir.
Maitreya da bugün tam anlamıyla Buddha değildir. Budist geleneğine göre o, gelecekte Buddha olacak Bodhisattvadır.
Maitreya Bugün Nerede Bulunmaktadır?
Budist kozmolojisine göre Maitreya şu anda Tuṣita (Tushita) Cenneti'nde yaşamaktadır.
Tuṣita, Budist evren anlayışında arzu âlemindeki (Kāmadhātu) altı göksel dünyadan dördüncüsüdür. Budist metinlerine göre geçmişte birçok Bodhisattva da son doğumlarından önce burada yaşamıştır.
Şakyamuni Buddha'nın da dünyaya gelmeden önce Tuṣita Cenneti'nde bulunduğu anlatılır.
Bu nedenle Maitreya'nın da burada beklemesi, Budist gelenekte gelecekte Buddha olacak varlıkların doğal hazırlık süreci olarak görülür. Burada yaşayan Maitreya'nın, zamanı geldiğinde insanlar arasına yeniden doğacağına inanılır.
Budizm'de Kaç Buddha Vardır?
Budizm'de yalnızca Siddhartha Gautama'nın Buddha olduğu düşüncesi doğru değildir.
Budist kozmolojisine göre geçmişte çok sayıda Buddha yaşamıştır ve gelecekte de yeni Buddha'lar ortaya çıkacaktır.
Theravada geleneğinde içinde yaşadığımız Bhadrakalpa (Uğurlu Çağ) içerisinde beş Buddha'nın ortaya çıktığı kabul edilir:
Sıra | Buddha |
1 | Kakusandha (Krakucchanda) |
2 | Konagamana (Kanakamuni) |
3 | Kassapa |
4 | Gautama (Şakyamuni) |
5 | Maitreya |
Bu nedenle Maitreya, içinde bulunduğumuz Bhadrakalpa'nın beşinci ve son Buddha'sı olarak kabul edilir. Ancak Budist kozmolojisinde sayısız kalpa bulunduğundan, Maitreya "son Buddha" değil, yalnızca mevcut çağın son Buddha'sıdır.
Maitreya Hangi Budist Geleneklerinde Kabul Edilir?
Maitreya inancı, Budizm'in başlıca üç büyük geleneğinde de yer alır; ancak her biri onu farklı yönleriyle yorumlar.
Theravada Budizmi
Theravada geleneğinde Maitreya, gelecekte dünyaya gelecek tarihsel bir Buddha olarak kabul edilir. Onun gelişi, mevcut Buddha'nın öğretilerinin zamanla unutulmasının ardından gerçekleşecektir.
Mahayana Budizmi
Mahayana'da Maitreya yalnızca gelecekteki Buddha değil, aynı zamanda evrensel merhametin ve Bodhisattva idealinin önemli temsilcilerinden biridir. Bazı Mahayana sutralarında onun öğretilerine ve gelecekteki faaliyetlerine geniş yer verilir.
Vajrayana Budizmi
Tibet Budizmi'nde Maitreya, hem meditasyon uygulamalarında hem de ikonografide önemli bir figürdür. Büyük Maitreya heykelleri ve tasvirleri, onun gelecekteki aydınlatıcı rolünü simgeler.
Maitreya'nın Gelişi: Budist Metinler Ne Anlatıyor?
Budist geleneğinde Maitreya'nın ne zaman ortaya çıkacağına ilişkin kesin bir tarih verilmez. Bunun yerine, onun gelişi belirli ahlaki ve kozmolojik koşullarla ilişkilendirilir. Bu yaklaşım, Budizm'in döngüsel zaman anlayışının bir parçasıdır. Evren ve insanlık tarihi doğrusal değil, kalpa adı verilen çok uzun zaman döngülerinden oluşur.
Maitreya'nın gelişi de bu döngülerden biri içinde, Gautama Buddha'nın öğretilerinin zamanla unutulduğu ve insanların yeniden doğru öğretiye ihtiyaç duyduğu bir dönemde gerçekleşecektir.
Dharma Neden Yeniden Öğretilecektir?
Budizm'de Dharma, yalnızca dinî kurallar bütünü değildir. Aynı zamanda Buddha'nın hakikate ilişkin öğretilerini, evrenin işleyişini ve acıdan kurtuluşa götüren yolu ifade eder.
Budist metinlere göre hiçbir öğreti sonsuza kadar aynı canlılıkta kalmaz. Zamanla:
Öğretiler unutulabilir.
Yanlış yorumlanabilir.
Uygulanması zorlaşabilir.
Ahlaki yaşam zayıflayabilir.
Bu nedenle her Buddha, unutulan Dharma'yı yeniden keşfeden ve insanlara yeniden açıklayan kişidir. Maitreya'nın görevi de yeni bir öğreti oluşturmak değil, evrensel hakikati yeniden keşfedip insanlığa öğretmektir.
Maitreya'nın Gelişi Hangi Budist Kaynaklarda Geçer?
Maitreya inancı, Budist literatürde hem Pali Canon'da hem de Mahayana sutralarında yer alır.
1. Dīgha Nikāya (DN 26)
Theravada Budizmi'nin en önemli metinlerinden biri olan Cakkavatti-Sīhanāda Sutta (DN 26), Maitreya'dan söz eden en eski kaynaklardan biridir.
Bu sutrada insanlığın ahlaki durumunun zaman içinde bozulduğu, şiddet ve açgözlülüğün arttığı anlatılır. Ancak bu çöküş sonsuza kadar sürmez. İnsanlar yeniden erdemli davranışlar geliştirmeye başladıkça toplum düzelir ve insan ömrü yeniden uzamaya başlar.
Bu süreç sonunda Metteyya (Maitreya) adlı yeni bir Buddha'nın ortaya çıkacağı belirtilir.
2. Anāgatavaṃsa
Theravada geleneğinde önemli bir metin olan Anāgatavaṃsa ("Gelecek Kroniği"), Maitreya hakkında en ayrıntılı anlatımlardan birini içerir. Burada Maitreya'nın:
Tuṣita Cenneti'nden ineceği,
insan olarak doğacağı,
tam aydınlanmaya ulaşacağı,
çok sayıda kişiye Dharma'yı öğreteceği anlatılır.
Bu eser özellikle Sri Lanka, Myanmar ve Tayland Budist geleneğinde büyük önem taşır.
3. Maitreyavyākaraṇa
Mahayana Budizmi'nin önemli metinlerinden biri olan Maitreyavyākaraṇa Sūtra, Maitreya'nın gelecekteki yaşamını ayrıntılı biçimde tasvir eder. Bu sutrada onun:
dünyaya gelişi,
Buddha oluşu,
ilk vaazı,
öğrencileri,
insanların büyük kısmını aydınlatacağı dönem anlatılır.
4. Maitreyasiṃhanāda Sūtra
Bu sutra ise Maitreya'nın merhameti ve Bodhisattva ideali üzerinde durur.
Mahayana geleneğinde Maitreya yalnızca geleceğin Buddha'sı değil, aynı zamanda sınırsız şefkatin örneklerinden biri olarak görülür.
Maitreya'nın Ortaya Çıkacağı Dönem
Budist metinlerde Maitreya'nın gelişi, dünyanın tamamen yok olduğu bir kıyamet senaryosu olarak anlatılmaz. Aksine, ahlaki çöküşün ardından insanların yeniden erdemli davranışlara yöneldiği bir dönemde gerçekleşeceği ifade edilir. Bu nedenle Maitreya'nın gelişi:
dünyanın sonu değil,
Dharma'nın yeniden ortaya çıkışıdır.
Bu yönüyle Budist anlayış, kıyamet merkezli kurtarıcı inançlarından ayrılır.
İnsan Ömrünün 80.000 Yıla Ulaşması Ne Anlama Gelir?
Budist kaynaklarda en dikkat çekici anlatımlardan biri, Maitreya'nın geleceği dönemde insanların ortalama ömrünün 80.000 yıl olacağıdır. Bu bilgi özellikle Cakkavatti-Sīhanāda Sutta ve Anāgatavaṃsa gibi eserlerde yer alır. Modern Budizm araştırmacıları bu anlatımı iki farklı şekilde yorumlar:
Geleneksel yorum
Bazı Budistler bunu gelecekte gerçekten yaşanacak kozmolojik bir dönem olarak kabul eder.
Akademik yorum
Pek çok dinler tarihi araştırmacısı ise 80.000 yıl ifadesini sembolik bir anlatım olarak değerlendirir. Buradaki amaç, insanlığın ahlaki olgunluğa eriştiği ideal bir çağı tasvir etmektir.
Dolayısıyla bu rakam, bilimsel bir ömür tahmini değil; Budist kozmolojinin sembolik dilinin bir parçası olarak anlaşılmalıdır.
Maitreya Dünyayı Kurtaracak mı?
Modern popüler kültürde Maitreya bazen "Budist Mesih" veya "Budist Mehdi" şeklinde tanıtılır. Ancak bu benzetme dikkatli kullanılmalıdır. Budist öğretiye göre Maitreya'nın temel görevi:
siyasi bir düzen kurmak,
savaşları sona erdirmek,
ilahi bir krallık oluşturmak değildir.
Onun görevi:
Dharma'yı yeniden öğretmek,
insanlara aydınlanma yolunu göstermek,
acının nedenlerini açıklamak,
Nirvana'ya giden yolu yeniden görünür kılmaktır.
Toplumsal huzur ve refah ise bu öğretilerin benimsenmesinin doğal sonucu olarak görülür.
Maitreya'nın Öğretisi Yeni Bir Din mi Getirecek?
Budist kaynaklara göre Maitreya yeni bir din kurmayacaktır. Çünkü Budizm'de her Buddha aynı evrensel gerçeği keşfeder. Farklı olan, hakikatin kendisi değil; onun yeniden öğretilmesidir.
Bu nedenle Maitreya'nın görevi, Gautama Buddha'nın unutturulmuş Dharma'sını yeniden ortaya koymaktır.
Maitreya İnancı Budistler İçin Ne İfade Eder?
Budistler açısından Maitreya inancı, gelecekte mucizevi bir kurtarıcının gelip tüm sorunları çözeceği beklentisinden ziyade, Dharma'nın hiçbir zaman tamamen kaybolmayacağına dair bir umut mesajıdır. Bu inanç şu düşünceleri öne çıkarır:
Hakikat zamanla unutulabilir; ancak yeniden keşfedilebilir.
Ahlaki çöküş kalıcı değildir.
Her birey erdemli yaşayarak gelecekteki aydınlanma çağının hazırlığına katkıda bulunabilir.
Merhamet, bilgelik ve doğru yaşam ilkeleri her çağda yeniden canlandırılabilir.
Dolayısıyla Maitreya figürü, yalnızca geleceğe ilişkin bir beklentiyi değil, aynı zamanda Budizm'in süreklilik anlayışını da simgeler.
Maitreya ve Diğer Dinlerdeki Kurtarıcı Figürleri
Dinler tarihi araştırmalarında Maitreya, zaman zaman İslam'daki Mehdi, Hristiyanlıktaki Mesih (İsa'nın ikinci gelişi), Hinduizm'deki Kalki Avatar ve Zerdüştlük'teki Saoshyant ile karşılaştırılır. Bu benzetmeler, farklı dinlerde geleceğe yönelik umut temasını anlamayı kolaylaştırabilir; ancak bu figürlerin aynı olduğu veya aynı işlevi üstlendikleri anlamına gelmez.
Gelenek | Figür | Temel Görev |
Budizm | Maitreya | Dharma'yı yeniden öğretmek ve aydınlanma yolunu göstermek |
İslam | Mehdi | Adaleti yeniden tesis etmek (Sünnî ve Şiî geleneklerde farklı yorumlar bulunur) |
Hristiyanlık | Mesih (İsa'nın dönüşü) | Tanrı'nın egemenliğini gerçekleştirmek ve nihai yargıyla ilişkilendirilen rol üstlenmek |
Hinduizm | Kalki Avatar | Kali Yuga'nın sonunda adharma'yı ortadan kaldırmak |
Zerdüştlük | Saoshyant | Kötülüğe karşı son mücadeleyi yürütmek ve dünyanın yenilenmesine katkıda bulunmak |
En önemli fark şudur: Maitreya'nın görevi dünyayı ilahi bir müdahaleyle kurtarmak değil, unutulan Dharma'yı yeniden öğretmektir. Bu nedenle Budist kurtuluş anlayışı, bireyin kendi çabasıyla aydınlanmasına vurgu yapmaya devam eder.
Budai (Gülen Buda) Gerçekten Maitreya mıdır?
Budizm hakkında en yaygın yanlış anlamalardan biri, "Gülen Buda" olarak tanınan tombul keşiş figürünün Maitreya olduğu düşüncesidir. Tarihsel olarak Budai (Japonca: Hotei), 10. yüzyılda Çin'de yaşamış bir Chan (Zen) keşişidir. Neşeli tavrı, cömertliği ve halk arasında sevilen kişiliği nedeniyle zamanla efsanevi bir kimlik kazanmıştır.
Çin Budizmi'nde bazı gelenekler Budai'yi Maitreya'nın bir tezahürü veya gelecekteki Buddha'nın sembolik temsilcisi olarak kabul eder. Ancak tarihsel ve doktrinel açıdan Budai ile Maitreya aynı kişi değildir.
Bu nedenle müzelerde veya tapınaklarda görülen "Gülen Buda" heykelleri, doğrudan Maitreya'yı temsil etmeyebilir.
Budist Sanatında Maitreya
Maitreya, Budist sanatının en eski ve en yaygın tasvir edilen figürlerinden biridir. Özellikle Gandhara, Mathura, Çin, Kore, Japonya, Nepal ve Tibet sanatında farklı ikonografik özelliklerle betimlenmiştir. En yaygın tasvirlerinde:
Başında stupa (küçük kutsal yapı) bulunabilir.
Bodhisattva giysileri ve mücevherlerle gösterilir.
Elinde su kabı (kamaṇḍalu) taşıyabilir.
Lotus tahtı üzerinde oturabilir veya ayakta durabilir.
Bazı Doğu Asya tasvirlerinde ise Budai biçiminde gülen, iri gövdeli bir figür olarak temsil edilir.
Bu farklılıklar, Budizm'in yayıldığı bölgelerde yerel kültürlerin ikonografiye yaptığı katkıları gösterir.
Günümüzde Maitreya İnancı
Maitreya inancı günümüzde de Budist topluluklarda canlılığını korumaktadır. Özellikle Sri Lanka, Myanmar, Tayland, Tibet, Çin, Kore ve Japonya'da Maitreya'ya adanmış tapınaklar, heykeller ve ibadet gelenekleri bulunmaktadır.
Bununla birlikte modern dönemde "Maitreya" adını kullanarak kendisini beklenen kurtarıcı ilan eden çeşitli kişiler ve hareketler de ortaya çıkmıştır. Bu tür iddialar, Budist ana akım gelenekler tarafından genel olarak kabul edilmemektedir. Akademik çalışmalarda da tarihsel Budist öğretisi ile modern ezoterik yorumlar birbirinden ayrılır.
Maitreya'nın Budizm'deki Anlamı
Maitreya, Budizm'de yalnızca gelecekte ortaya çıkacak bir Buddha değildir. Aynı zamanda Budist düşüncede umudun, sürekliliğin ve merhametin sembolüdür.
Onun hikâyesi, insanlığın zaman zaman ahlaki ve ruhsal gerileme yaşayabileceğini; ancak bilgelik, şefkat ve doğru öğretinin yeniden ortaya çıkabileceğini ifade eder. Bu nedenle Maitreya inancı, kıyamet beklentisinden çok Dharma'nın sürekliliğine ve aydınlanma yolunun hiçbir zaman tamamen kaybolmayacağına olan güveni temsil eder.
Sonuç
Maitreya, Budizm'in geleceğe ilişkin en önemli figürlerinden biridir. Geleceğin Buddha'sı olarak kabul edilen bu Bodhisattva, unutulan Dharma'nın yeniden öğretilmesini, merhametin ve bilgeliğin yeniden canlanmasını simgeler. Budist kozmolojisi içinde önemli bir yere sahip olan Maitreya, yalnızca dinî bir beklenti değil; aynı zamanda insanlığın ahlaki yenilenmesine duyulan umudun da ifadesidir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Maitreya kimdir?
Maitreya, Budizm'de gelecekte dünyaya gelerek Buddha'nın öğretilerini yeniden açıklayacak olan Bodhisattva ve geleceğin Buddha'sıdır.
Maitreya bugün nerede bulunmaktadır?
Budist geleneğine göre Maitreya, Tuṣita (Tushita) Cenneti'nde Bodhisattva olarak yaşamaktadır.
Maitreya ne zaman gelecektir?
Budist metinleri belirli bir tarih vermez. Onun, Gautama Buddha'nın öğretilerinin unutulduğu ve yeniden açıklanmasına ihtiyaç duyulduğu bir dönemde ortaya çıkacağı anlatılır.
Maitreya yeni bir din mi getirecektir?
Hayır. Budist öğretisine göre Maitreya yeni bir din kurmayacak; Dharma'yı yeniden keşfedip insanlara öğretecektir.
Maitreya ile Gautama Buddha arasındaki fark nedir?
Gautama Buddha, içinde bulunduğumuz çağın dördüncü Buddha'sı kabul edilir. Maitreya ise aynı çağın gelecekte ortaya çıkacak beşinci Buddha'sıdır.
Maitreya ile Gülen Buda aynı kişi midir?
Hayır. Gülen Buda olarak bilinen Budai tarihsel bir Çinli keşiştir. Bazı Doğu Asya geleneklerinde Maitreya'nın tezahürü olarak yorumlansa da, Budist doktrinine göre ikisi aynı kişi değildir.
Maitreya ile Mehdi veya Mesih aynı figür müdür?
Hayır. Bazı araştırmacılar bu figürleri "geleceğe yönelik umut" teması bakımından karşılaştırır; ancak her biri farklı dinî geleneklerin özgün inanç sistemlerine aittir.
Maitreya hangi Budist mezheplerinde kabul edilir?
Theravada, Mahayana ve Vajrayana Budizmi Maitreya'yı kabul eder. Ancak bu gelenekler onun rolünü ve önemini farklı biçimlerde yorumlayabilir.
Akademik Kaynakça
Birincil Budist Kaynaklar
Dīgha Nikāya, 26. Sutta (Cakkavatti-Sīhanāda Sutta).
Anāgatavaṃsa.
Maitreyavyākaraṇa.
Maitreyasiṃhanāda Sūtra.
Lalitavistara Sūtra (Tuṣita anlatıları açısından).
Akademik Eserler
Buswell, Robert E. Jr. & Lopez, Donald S. Jr. The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press, 2014.
Gethin, Rupert. The Foundations of Buddhism. Oxford University Press, 1998.
Harvey, Peter. An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices. Cambridge University Press, 2013.
Keown, Damien. A Dictionary of Buddhism. Oxford University Press, 2003.
Williams, Paul. Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations. Routledge, 2009.
Encyclopaedia of Buddhism. Macmillan Reference.
Encyclopaedia of Religion. Editör: Mircea Eliade.
Strong, John S. The Experience of Buddhism: Sources and Interpretations. Cengage Learning.
1. SuttaCentral
Dīgha Nikāya 26 – Cakkavatti-Sīhanāda Sutta
Bu sutta Maitreya'dan (Pali: Metteyya) söz eden en eski Budist metinlerden biridir.
Bu metinde:
Metteyya'nın gelişi
insan ömrünün uzaması
Dharma'nın yeniden öğretilmesi
anlatılır.
Makalenizde kullanılabilecek en önemli kaynaktır.
2. Access to Insight
Theravada Budizminin en güvenilir sitelerinden biridir.
DN 26'nın farklı İngilizce çevirisi bulunmaktadır.
3. 84000 Reading Room
Mahayana Sutralarının resmî İngilizce çevirilerini yayımlar.
Site içinde
Maitreya
veya
Maitreya Sutra
arama yapılabilir.
4. Digital Sanskrit Buddhist Canon
Sanskrit Budist metinleri.
Burada
Maitreya
Maitreyavyakarana
araması yapılabilir.
5. CBETA (Chinese Buddhist Electronic Text Association)
Çin Budist Kanonu.
Çin Budizmi çalışan akademisyenlerin en çok kullandığı kaynaklardan biridir.
6. Princeton Dictionary of Buddhism
Bazı bölümleri çevrimiçi önizleme olarak görülebilir.
"Maitreya" maddesi oldukça güçlüdür.
7. Encyclopaedia Britannica
Çok kısa ama güvenilir.
Tanım kısmı oldukça başarılıdır.
8. Oxford Reference
"Maitreya"
araması yapılabilir.
Akademik yazım için oldukça güvenilir.
9. Encyclopedia of Buddhism (Macmillan)
Google Books önizleme
Maitreya maddesi bulunabilir.
10. Stanford Encyclopedia of Philosophy
Budizm maddeleri
Doğrudan Maitreya maddesi yoktur. Ancak; Buddhism, Mahayana, Bodhisattva başlıkları çok değerlidir.
11. Oxford Centre for Buddhist Studies
Araştırma makaleleri
Seminerler
Akademik PDF'ler
12. Buddhist Studies Review
Hakemli makaleler.
13. Journal of Buddhist Ethics
Ücretsiz akademik makaleler.
14. Academia.edu
"Maitreya"
araması yapılabilir.
Bazı makaleler ücretsizdir.
15. JSTOR
Şunları arayın:
Maitreya
Future Buddha
Metteyya
Buddhist Eschatology
16. Internet Sacred Text Archive
Eski çeviriler bulunabilir.
Yorumlar