Mesopotamia, Mezopotamya

Murat Durdu
2 gün önce
3 dakikada okunur

Mesopotamia ya da Mezopotamya

Mezopotamya aynı adı taşıyan bir ülkenin kadın olarak kişiselleştirilmiş (personification) şeklidir. Mezopotamya'nın bir Afrodit rahibinin kızı ve Fırat (Euphrates) ve Dicle'nin (Tigris) kız kardeşi olduğu söyleniyordu. Mezopotamya doğduğunda Afrodit ona olağanüstü bir güzellik vermişti.

Üç delikanlı Mezopotamya ile evlenmek için talip olur. Mezopotamya bunlardan birini seçmek için dürüstlüğü ve hakseverliğiyle ünlü Bokhoros adlı birinin hakemliğine başvurur.

Mezopotamya bu arada üç delikanlıya da hediyeler sunmuştu. Birini öpmüş, birine tacını hediye etmiş birine ise bir kupa vermişti. Mezopotamya'nın delikanlılarda birini öpmesini güçlü bir aşk göstergesi olarak değerlendiren Bokhoros tercihini öptüğü delikanlıdan yana yaptı. Ancak delikanlılar Bokhoros'u dinlemeyip aralarında savaştılar ve üçü de öldü. Mezopotamya böylece bakire kaldı.

Kaynak :

Mitoloji Sözlüğü, Yunan ve Roma. Pierre GRIMAL, Çev. Sevgi TAMGÜÇ, Redaksiyon Cenap KARAKAYA, Sosyal Yayınlar, Birinci Basım, 1997, Babıali Cad. No.14, , İstanbul, s.501

Eserin orijinal adı : "Dictionnaire de la mythologie grecque et romaine"

Pierre Grimal'deki "Mesopotamia" Figürü

Pierre Grimal'in sözlüğünde geçen Mesopotamia'nın bağımsız bir tanrıça veya kahraman olmaktan ziyade bir eyalet/coğrafya personifikasyonu olduğu görüşünü destekleyen önemli numismatik (sikke bilimi) ve ikonografik veriler ortaya çıkıyor.

1. Trajan'ın "ARMENIA ET MESOPOTAMIA" Sikkeleri

MS 116–117 yıllarında basılan bu sikkelerde İmparator Trajan'ın Part seferleri sonrasında kurduğu Armenia ve Mesopotamia eyaletleri kutlanmaktadır.

British Museum kayıtlarına göre kompozisyon şu unsurlardan oluşur:

Ortada yere çökmüş bir kadın figürü
İki yanında Dicle (Tigris) ve Fırat (Euphrates) nehir tanrıları
Ayakta duran Trajan
"ARMENIA ET MESOPOTAMIA IN POTESTATEM P.R. REDACTAE" yazısı

British Museum küratörleri bu tipin doğrudan Armenia ve Mesopotamia eyaletlerinin Roma egemenliğine alınmasını temsil ettiğini belirtmektedir.

İlginç olan nokta, bazı numismatik kataloglarda ortadaki yas tutan kadın figürünün yalnızca Armenia değil, bazen bütün fethedilen doğu topraklarının alegorik temsili olarak yorumlanmasıdır. Numismatik literatürde "Mesopotamia seated in mourning" açıklaması da görülmektedir.

2. Pierre Grimal'in Bahsettiği Mesopotamia Neye Benziyordu?

Roma sanatında eyaletler genellikle kadın olarak kişileştirilirdi. Bu tip kişiselleştirmelerde (personifikasyonlarda) figür:

Kadın olarak tasvir edilir,
Bölgeye özgü kıyafet taşır,
Bölgeyi simgeleyen hayvan veya nehirlerle birlikte gösterilir,
Fetih sahnelerinde mağlup veya yas tutan pozisyonda bulunabilir.

© Bibliothèque nationale de France / Gallica, "Hadrian, emperor, consul for the third time, father of the nation". Afrika'nın bir kadın olarak kişiselleştirildiği sikke örneği.

Mesopotamia'nın da aynı ikonografik geleneğin bir parçası olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle Grimal'in sözlüğündeki Mesopotamia maddesi muhtemelen Roma dönemi alegorik eyalet figürüne işaret etmektedir.

3. Septimius Severus Dönemi

MS 198 yılında İmparator Septimius Severus Mezopotamya eyaletini yeniden organize etti. Bu zaferleri kutlamak amacıyla inşa edilen: Arch of Septimius Severus (Semerus Kemeri) üzerindeki kabartmalar Part savaşlarını ve Mezopotamya seferlerini anlatmaktadır. Ancak günümüze ulaşan kabartmalarda figürlerin isimleri yazılı olmadığı için "işte bu Mesopotamia'dır" diyebileceğimiz kesin bir tasvir bulunmamaktadır. Buna rağmen anıtın ana teması Mezopotamya'nın yeniden ele geçirilmesidir.