Poposunu gösteren heykel
- Murat Durdu
- 18 Şub
- 3 dakikada okunur
"Gargoyle" Su Oluğu Heykelleri
"Mooning Gargoyle" (Türkçe'de yaklaşık olarak "Ayak Gösteren Gargoyle" veya "Poposunu Gösteren Gargoyle" diye çevrilebilir), Gotik mimarideki bir "gargoyle" su oluğu heykeli türüdür.
"Mooning" İngilizce'de poposunu göstererek hakaret etmek/anlamına gelir, yani gargoyle'un arkasını dönüp poposunu sergilediği, genellikle dışkılama pozisyonunda tasvir edildiği bir figürdür.
En ünlü örneği Almanya'daki Freiburg Minster (Freiburg Katedrali) üzerindedir. Bu katedralin yüksek kısımlarında yer alan bu gargoyle, ziyaretçileri şaşırtan ve güldüren bir detaydır.
Hikayesi (Efsane)
Orta Çağ'da yaklaşık 13. yüzyıl başları, katedral inşaatı sırasında şehir meclisi, bir taş ustasını (stonemason) katedralin taş işçiliği ve gargoyle'larını yapması için tutmuş. Usta işini bitirmiş ama meclis ona parasını ödememiş veya daha fazla iş istemiş, daha az para vermiş. Öfkelenen usta, intikam almak için son bir gargoyle oymuş: Poposunu açıp dışkılama pozisyonunda ve bunu tam olarak şehir meclisi binasının yönüne bakacak şekilde yerleştirmiş.
Böylece yüzyıllardır, katedralin en kutsal yapısında bu "hakaret" figürü meclise ve sembolik olarak otoriteye "poposunu göstermeye" devam ediyor. Bu, ustanın sessiz ama kalıcı protestosu olarak kabul ediliyor. Orta Çağ'da "sisteme karşı direniş"in eğlenceli bir örneği.
Gerçek mi, efsane mi?
Bu hikaye yerel bir efsane ve Atlas Obscura, Reddit, History Extra gibi kaynaklarda yaygın olarak anlatılıyor.
Benzer "mooning" figürler başka kiliselerde de var. Örneğin İngiltere'de Easton-on-the-Hill veya Peterborough civarında, bazen ödenmeyen ücret, bazen şeytana hakaret, bazen de sadece taş ustalarının mizahı için yapıldığı düşünülüyor.
Gargoyle'lar genel olarak yağmur suyunu tahliye etmek için tasarlanmıştı, ama Gotik dönemde ustalar sıkça grotesk, mizahlı veya küfürlü detaylar ekliyordu.
Kısaca, "Mooning Gargoyle", otoriteye karşı ortaçağdan kalma bir "fuck you" jesti – taş üzerine kazınmış, eğlenceli bir intikam öyküsü.
Freiburg Minster'daki en ünlüsü olsa da, Orta Çağ'da taş ustalarının mizahı veya protestosu olarak başka örnekler de var. Bunlar genellikle İngiltere'de daha yaygın (özellikle "Mooning Men" olarak bilinen figürler), Fransa ve diğer Avrupa ülkelerinde de benzerleri bulunuyor. Çoğu 14.-15. yüzyıla tarihleniyor ve yağmur suyu tahliyesi işlevi taşıyor.
İngiltere'deki Örnekler
Mooning Men Serisi
Bir grup taş ustası, bazen "Demon Carver" olarak anılıyor, Doğu İngiltere'de (Lincolnshire, Northamptonshire, Suffolk civarı) birden fazla kiliseye benzer figürler yerleştirmiş. Bunlar genellikle kilise frizlerinde (duvar kabartmalarında) veya gargoyle olarak görülüyor.
Easton-on-the-Hill, All Saints Kilisesi (Northamptonshire, İngiltere): En bilinenlerden biri. Gargoyle poposunu gösteriyor, bacaklar ayrık, başı arkaya dönük – yerel efsaneye göre taş ustası Peterborough Katedrali'ne (veya ödenmeyen ücrete) hakaret etmek için yapmış. Yağmur suyu arkadan akıyor.
Colsterworth Kilisesi (Lincolnshire): Poposunda süslemeli bir mooning figür var.
Diğer benzerleri: Gnosall (Staffordshire), Earl Stonham (Suffolk), Norton (Suffolk), Ixworth Thorpe (Suffolk), Tutbury (Staffordshire), Nantwich (Cheshire) gibi kiliselerde 7-8 tane daha örnek var. Bazılarında testisler veya abartılı detaylar eklenmiş – taş ustalarının şakacı yanı belli.
Bu figürler nadiren gargoyle (su oluğu) şeklinde; daha çok dekoratif grotesk (grotesque) olarak frizlerde bulunuyor. Bazıları aynı usta grubunun "imzası" gibi görülüyor.
Diğer Ülkelerdeki Örnekler
Fransa: Birkaç kilise ve katedralde benzer mooning groteskler var detaylı isimler nadir belirtiliyor ama genel olarak Gotik dönemde yaygındır.
İspanya: Bazı eski kiliselerde "dışkılama pozisyonunda" gargoyle'lar olduğu turist rehberleri tarafından anlatılıyor.
Almanya ve Diğerleri: Freiburg dışında Speyer Katedrali veya Nürnberg'deki Frauenkirche gibi yerlerde benzer groteskler bahsediliyor, ama tam mooning şeklinde değil.
Genel Yorum
Bu figürlerin nedeni tam bilinmiyor:
Ödenmeyen ücret intikamı (Freiburg efsanesi gibi).
Şeytana veya günahkâr dünyaya hakaret (kilisenin dışı günah, içi kutsallık simgesi).
Taş ustalarının basit mizahı veya "fuck you" jesti.
Nadiren Sheela-na-gig (kadın versiyonu, vulva gösteren figürler) ile karıştırılıyor ama onlar farklı anlam taşıyor (genellikle bereket veya koruma sembolü).
Bu yapılar Orta Çağ'da bile "sisteme karşı" espri anlayışının ne kadar eski olduğunu gösteriyor.
Yorumlar