Pygmalion ve Pygmalion etkisi
- Murat Durdu
- 3 gün önce
- 3 dakikada okunur
Pigmaliyon (Pygmalion) Kimdir?
Pygmalion, Yunan mitolojisinin en ilginç figürlerinden biridir. En yaygın anlatıya göre bir heykeltıraş ve/veya Kıbrıs'ta yaşamış efsanevi bir kraldır. Onu ünlü yapan şey, kendi yaptığı bir heykele âşık olmasıdır. Hikâye özellikle Romalı şair Ovidius tarafından anlatılan Metamorphoses (Dönüşümler) adlı eserde ayrıntılı biçimde aktarılmıştır.
Pygmalion ve Galatea Efsanesi
Efsaneye göre Pygmalion, çevresindeki kadınlardan hoşnut değildir ve ideal güzelliği gerçek dünyada bulamayacağını düşünür. Bunun üzerine fildişinden son derece güzel bir kadın heykeli yapar.
Heykel o kadar kusursuzdur ki zamanla kendi eserine âşık olur. Ona mücevherler takar, güzel giysiler giydirir ve canlı bir insan gibi davranır.
Aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite (Roma mitolojisindeki karşılığı Venus), Pygmalion'un içten dileğini duyar. Bir bayram töreninde Pygmalion, heykeline benzeyen bir eş diler.
Tanrıça onun gerçek arzusunu anlayarak heykele hayat verir. Daha sonraki kaynaklarda bu canlanan heykele genellikle Galatea adı verilmiştir. Pygmalion ve Galatea evlenir ve mutlu bir yaşam sürerler.
Sembolik Anlamı
Pygmalion efsanesi yalnızca bir aşk hikâyesi değildir. Mitologlar ve edebiyat araştırmacıları hikâyeyi farklı şekillerde yorumlamıştır:
İnsanın kendi idealini yaratma arzusu
Sanatçının eseriyle kurduğu özel bağ
Hayal ile gerçek arasındaki sınır
Yaratıcılığın dönüştürücü gücü
Kusursuzluk arayışı
Bu nedenle Pygmalion, sanatın canlılık kazanması ve yaratıcının eserine duyduğu bağlılığın sembolü hâline gelmiştir.
Psikolojide Pygmalion Etkisi Nedir?
Modern psikolojide "Pygmalion Etkisi" adı verilen bir kavram da bu efsaneden türemiştir. Bu etki, bir kişinin başka birine yönelik yüksek beklentilerinin, o kişinin performansını gerçekten artırabilmesini ifade eder. Kısacası, insanların kendilerinden beklenen seviyeye ulaşma eğilimini anlatır.
Sanat ve Edebiyata Etkisi
Pygmalion efsanesi yüzyıllar boyunca birçok sanat eserine ilham vermiştir. Özellikle George Bernard Shaw tarafından yazılan Pygmalion adlı oyun, mitin modern bir uyarlamasıdır. Bu eser daha sonra ünlü My Fair Lady müzikaline dönüştürülmüştür.
Mitin Özeti
Pygmalion'un hikâyesi birkaç cümlede şöyle özetlenebilir:
Bir heykeltıraş, ideal kadını temsil eden bir heykel yaratır; ona âşık olur; aşk tanrıçası heykeli canlandırır ve sanat eseri gerçek hayata dönüşür.
Bu nedenle Pygmalion miti, Batı kültüründe "yaratıcının kendi eserine hayat vermesi" temasının en bilinen örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Pygmalion efsanesi, Batı sanatında en sık işlenen mitolojik konulardan biridir. Resim, heykel, opera, tiyatro ve edebiyat alanlarında çok sayıda önemli esere ilham vermiştir.
En Ünlü Sanat Eserleri
Pygmalion and Galatea (1890)
Fransız akademik ressam ve heykeltıraş Jean-Léon Gérôme tarafından yapılmıştır. Eser, heykelin canlanmaya başladığı anı tasvir eder. Pygmalion'un öptüğü mermer kadın figürünün üst kısmı ete kemiğe bürünürken alt kısmı hâlâ taştan oluşmaktadır. Mitin "sanatın hayata dönüşmesi" temasını en güçlü yansıtan eserlerden biri kabul edilir.
Pygmalion and the Image (1868–1870)
İngiliz Ön-Raffaelocu ressam Edward Burne-Jones, Pygmalion hikâyesini dört ayrı tablo halinde anlatmıştır:
The Heart Desires
The Hand Refrains
The Godhead Fires
The Soul Attains
Bu seri, efsanenin en kapsamlı resimsel yorumlarından biri olarak kabul edilir.
Heykel Sanatındaki Yansımaları
Galatea
Ünlü Fransız heykeltıraş Auguste Rodin, eserlerinde Pygmalion temasından etkilenmiş ve sanatçının kendi eserine hayat verme fikrini işlemiştir. Rodin'in çalışmaları doğrudan miti anlatmasa da Pygmalion geleneğinin modern heykeldeki önemli uzantıları arasında görülür.
Edebiyattaki En Ünlü Uyarlama
Pygmalion (1913)
İrlandalı yazar George Bernard Shaw, miti modern Londra'ya uyarlamıştır. Burada heykeltıraş yerine dilbilimci Profesör Higgins vardır. Çiçekçi kız Eliza Doolittle'ı eğiterek onu üst sınıf bir hanımefendiye dönüştürmeye çalışır. Bu eser daha sonra:
My Fair Lady müzikaline,
Aynı adlı sinema filmine
uyarlanmıştır.
Mitoloji Tarihindeki Önemi
Pygmalion figürü sanat tarihinde yalnızca bir mitolojik karakter değildir. O, sanatçının yarattığı eserle kurduğu ilişkinin sembolüdür. Bu nedenle birçok sanat tarihçisi, Pygmalion'u "yaratıcının kendi eserine hayat verme arzusunun arketipi" olarak değerlendirir. Özellikle Gérôme'un tablosu, bu düşüncenin görsel sanatlardaki en ikonik temsillerinden biri sayılır.
Yorumlar