Tevriye

Tevriye, edebiyatta kullanılan bir söz sanatıdır. Kelime anlamı olarak "örtmek, gizlemek" demektir. Bu sanatta, birden fazla gerçek anlamı olan bir kelime, okuyucunun aklına ilk gelen (yakın) anlamı değil, daha az bilinen veya ima edilen (uzak) anlamı kastedilerek kullanılır.

Tevriyeyi özetleyen temel noktalar şunlardır:

* Çok Anlamlı Kelime: Tevriye, birden fazla gerçek anlamı olan bir kelime üzerine kuruludur.

* Yakın ve Uzak Anlam: Kelimenin hem akla ilk gelen yakın anlamı hem de asıl kastedilen uzak anlamı bulunur.

* Gizleme ve İma: Söyleyen kişi yakın anlamı dile getirirken, aslında uzak anlamı kasteder ve bir nevi anlamı gizler.

* Gerçek Anlam: Tevriyede kullanılan her iki anlam da (yakın ve uzak) gerçek anlamda olmalıdır. Bu özelliğiyle kinayeden ayrılır; kinayede kelimenin mecaz anlamı kastedilirken, tevriyede mecaz yoktur.

* Zarif ve Nükteli Anlatım: Özellikle divan edebiyatında sıklıkla görülen tevriye, anlatıma incelik, zarafet ve nükte katmak amacıyla kullanılır.

Örnekler:

* "Bu kadar letafet çünkü sende var, / Beyaz gerdanında bir de ben gerek."

* Buradaki "ben" kelimesinin yakın anlamı vücuttaki siyah kabartı (leke), uzak anlamı ise birinci tekil şahıs olan "ben"dir. Şair, sevgilinin güzelliğine iltifat ederken, aynı zamanda kendisinin de onun yanında olması gerektiğini ima eder.

* "Tahir Efendi bana kelp demiş / İltifatı bu sözde zahirdir, / Maliki mezhebim benim zira, / İtikadımca kelp tahirdir." (Nef'i)

* Burada "Tahir" kelimesi hem bir isim (Tahir Efendi) hem de "temiz" anlamına gelir. Şair, Maliki mezhebine göre köpeğin temiz olduğunu söyleyerek Tahir Efendi'ye zekice bir gönderme yapar.

Tevriye, edebi metinlere derinlik katan, okuyucuyu düşündüren ve birden fazla yorumu mümkün kılan önemli bir söz sanatıdır.