Tutankamon'un laneti

Tutankhamun'un mezarını bulan ve açan arkeoloji ekibinin ölen üyeleri nedeniyle "lanet" iddiaları uzun yıllardır popüler bir efsane olsa da, bilimsel olarak kanıtlanmış bir "Firavun laneti" yoktur.

Tutankamon

Bu hikaye, büyük ölçüde 1920'ler-1930'lar basınında sansasyon yaratmak için abartılmış ve uydurulmuş haberlerden kaynaklanmaktadır.

Howard Carter liderliğindeki ekip 4 Kasım 1922'de mezarı keşfetti, 29 Kasım 1922'de girişi açtı, 1923'te mezar odasına girdi ve 1926'da lahit/sarkofag/mumya açıldı.

Howard Carter

Kaç kişi öldü? Gerçek rakam nedir?

Mezarın açılışında veya doğrudan çalışmada yer alan 26-58 kişi (farklı kaynaklarda değişir) arasından ilk 10-12 yılda ölenlerin sayısı sadece 6-8 civarındadır. Basın ve efsanelerde "11 kişi", "13 kişi", "20+ kişi" hatta "26 kişi" gibi rakamlar dolaşır ama bunlar abartılıdır. Çoğu ölüm doğal nedenler, hastalık veya tesadüfidir.

Howard Carter 1922

Howard Carter (keşfin lideri) 1939'da 64 yaşında doğal nedenlerden (lenfoma/kanser) öldü ve laneti "saçmalık" olarak nitelendirdi.

Tutankamon'un Mezar Odası

Bir bilimsel çalışma

(British Medical Journal, 2002)

Lanete "maruz kalan" 25 kişi ile maruz kalmayanları karşılaştırdı, ortalama ölüm yaşı benzer (70 - 75), erken ölümde fark yok. Yani istatistiksel olarak lanet diye bir şey yok.

En çok bilinen "lanet kurbanları" ve ölüm tarihleri (en popüler listelerden derleme)

Bu ölümler basında "lanet"e bağlandı ama hepsinin mantıklı açıklaması vardır.

• Lord Carnarvon (kazıyı finanse eden, mezar açılışında hazır bulundu) → 5 Nisan 1923 (mezardan 4-5 ay sonra). Sivrisinek ısırığı enfekte oldu, traş sırasında kesti → kan zehirlenmesi ve zatürre. En ünlü "ilk kurban".

• George Jay Gould (mezarı ziyaret eden Amerikalı milyoner) → 16 Mayıs 1923. Ateş ve pnömoni.

• Sir Archibald Douglas-Reid (mumyayı X-ray çeken radyolog) → 15 Ocak 1924. Cilt kanseri metastazı ve ameliyat komplikasyonu.

• A. C. Mace (Carter'ın ekibinden asistan) → Nisan 1928. Pleurisy ve pnömoni (yıllarca süren hastalık).

• Richard Bethell (Carter'ın sekreteri) → 1929. Boğularak öldüğü iddia edildi (muhtemelen doğal).

• Hugh Evelyn-White (arkeolog, ziyaretçi) → 1924. İntihar (kendi kanıyla "lanete yenildim" yazdığı söylenir, ama doğrulanmadı).

• Arthur Weigall veya diğer gazeteciler → Çeşitli tarihlerde hastalık veya kaza.

Diğer iddialar (suikast, araba kazası, intihar) genellikle bağlantısı zayıf kişilerle ilgili. Bazı kaynaklarda "20+ kişi" deniyor ama bunlar 10-15 yıl sonrası tesadüfi ölümlerdir.

Neden "lanet" efsanesi bu kadar yayıldı?

Dönemin gazeteleri (özellikle İngiliz basını) sansasyon peşindeydi. Carnarvon'un ölümü sonrası "mumya laneti" haberleri patladı. Sir Arthur Conan Doyle gibi ünlüler bile destekledi.

Mezarın açıldığı gün Carter'ın kanaryasının yılan tarafından yenilmesi gibi olaylar "işaret" olarak kabul edilerek konu abartıldı. Gerçekte mezarda lanet yazısı yoktu (efsanevi "kim girerse ölür" tableti uydurma).

Bilimsel açıklamalar

Mezarlarda küf, mantar (Aspergillus flavus gibi toksik) veya bakteri olabiliyor ve solunum yolu enfeksiyonu riskiiçermektedir.

Bazı yeni çalışmalar (2024) yüksek radyasyon (uranyum/toryum) seviyesi öneriyor ama bu bile kesin değil ve herkesi öldürmedi.

Çoğu ölümün nedeni aslında dönemin tıbbi koşulları, sıtma, enfeksiyon, yaşlılıktır.

Howard Carter ve birçok ekip üyesi uzun yaşadı. Bu, daha çok medya ve pop kültürün yarattığı bir hikaye (filmler, kitaplar vs.). Gerçek arkeoloji açısından muhteşem bir keşif ama lanet kısmı tamamen bir mitdir.