Tuğrul Kuşu

Tuğrul Kuşu nedir?

Tuğrul kuşu" (bazı kaynaklarda doğan veya kartal olarak da anılır), özellikle Orta Asya Türk kültüründe ve İslam öncesi Türk mitolojisinde önemli bir yere sahip olan sembolik bir kuştur.

çift başlı kartal (Konya İnce Minare, Selçuklu Dönemine ait bir kabartma)

Genellikle güç, kudret, hakimiyet ve koruyuculuk anlamlarına gelir. Osmanlı ve Selçuklu dönemlerinde özellikle devletin ve hakanın gücünü simgeleyen bir figür olarak kullanılmıştır.

Tuğrul Kuşu'nun Özellikleri:

-Mitolojik kökenli bir simgedir.

-Çift başlı olarak tasvir edildiği durumlar da vardır, özellikle Selçuklu mimarisinde sıkça görülür.

-Genellikle doğan, kartal veya şahin türünde yırtıcı bir kuş olarak düşünülür.

-Selçuklu sanatında, mimaride, taş oymacılığında ve sikkelerde kullanılmıştır.

-Koruyucu bir ruh ya da göksel rehber olarak düşünülür.

Tarihî ve Sanatsal Kullanım

çift başlı kartal

Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nda sıkça rastlanır. Örneğin, Tuğrul Bey’in adını taşıyan Tuğrul Bey Türbesi gibi yapılarda bu kuşun figürleri bulunabilir.

Çift başlı kartal özellikle Selçuklu sanatında doğu ve batı yönlerini (egemenliğin tüm dünyaya yayılması fikrini) simgeler. 

Kaynaklar

1. Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi

   
   

   • Macar Halk Masalları ve Söylenceleri ile İslamiyet Öncesi Türk Destanlarındaki Ortak Motifler (Emine Mediha Ulutan, Yüksek Lisans Tezi, 2017)

   • Tuğrul Kuşu/Turul motifi üzerine kapsamlı değerlendirmeler içerir.

     
     

2. DergiPark

   
   

   • Anadolu ve Balkan Türklerinin Halk Anlatmalarında Mitolojik Bir Kuş: Zümrüdü Anka

   • Tuğrul Kuşu, Anka ve Simurg arasındaki ilişkileri ele alır.

     
     

3. TDV İslâm Ansiklopedisi

   
   

   • "Tuğrul", "Tuğra", "Türk Mitolojisi", "Oğuz Kağan" gibi ilgili maddeler üzerinden dolaylı bilgiler edinilebilir.

     
     

4. Mitoloji.org.tr - Tuğrul Kuşu: Türk ve Macar Mitolojilerinde Efsanevi Bir Kuş

   
   

   • Tuğrul Kuşu'nun Türk ve Macar geleneklerindeki yeri hakkında özet bilgiler sunar.