Yaşayan Fosil
- Murat Durdu
- 30 Oca
- 2 dakikada okunur
At nalı yengeci
(Horseshoe crab, bilimsel adıyla Limulus polyphemus ve benzeri türler)
At nalı yengeci aslında gerçek bir yengeç değil; örümcekler ve akreplerle daha yakın akraba olan çok eski bir deniz canlısıdır ve "yaşayan fosil olarak adlandırılır.
Yaklaşık 450 milyon yıldır Dünya'da neredeyse aynı şekilde varlığını sürdürüyor.
Kabuğu sert ve at nalı şeklinde, kuyruğu uzun ve sivri (yüzmek ve kendini çevirmek için kullanır).
Genellikle Atlantik kıyıları (özellikle ABD doğu kıyısı) ve Asya Pasifik kıyılarında bulunur.
Kanı rengi mavi
Kanı parlak mavi renktedir. İnsan kanı kırmızıdır çünkü demir içeren hemoglobin kullanır. At nalı yengecinin kanı ise bakır içeren hemosiyanin proteini sayesinde mavi olur. Oksijen bağlandığında özellikle parlak mavi-yeşil ton alır.
Mavi kan ne için kullanılıyor?
At nalı yengecinin kanı tıpta çok kritik bir rol oynar. Kanda bulunan amöbosit hücreleri (Limulus amebocyte lysate = LAL) çok hassastır.
Bakteri endotoksinlerini (LPS) bile çok düşük miktarda algıladığında anında pıhtılaşır ve jel kıvamına gelir. Bu doğal bir savunma mekanizmasıdır.
Bu özellik sayesinde LAL testi geliştirildi.
Her türlü aşı, serum, damar içi ilaç, antibiyotik, tıbbi cihaz (stent, protez, kontakt lens, cerrahi alet vb.) bakteriyel kontaminasyon (endotoksin) açısından bu testle kontrol edilir.
FDA ve dünya sağlık otoriteleri tarafından zorunlu tutulur.
Yani COVID aşıları, grip aşıları, insülin, kemoterapi ilaçları dahil milyonlarca insanın kullandığı ürünlerin güvenliği bu mavi kana borçludur.
İlginç Notlar
Bir litre at nalı yengeci kanı 10.000–60.000 dolar arasında satılabiliyor. Bu nedenle de çok değerli.
Her yıl yüz binlerce (yaklaşık 500.000+) at nalı yengeci yakalanıp kanının ~%30–50’si alınıyor, sonra denize geri bırakılıyor.
Ancak stres ve kan kaybı nedeniyle bazıları ölüyor (%10–30 arası ölüm oranı tahmin ediliyor).
Bu yüzden popülasyonu tehdit altındadır. Sentetik alternatifler (rFC testi) geliştiriliyor ve bazı ülkelerde kullanılmaya başlandı.
Kanı mavi ve bu mavi kan sayesinde kullanılan milyonlarca ilaçlar/aşılar güvenli hale geliyor. Doğanın inanılmaz bir hediyesi.
Yorumlar