150'likler

Kurtuluş Savaşı kazanıldıktan sonra, Ankara Hükûmeti ile İstanbul’daki Osmanlı yanlısı çevreler arasında mücadele devam ediyordu. Savaş yıllarında İstanbul’da işgalci güçlerle iş birliği yapan, Millî Mücadele karşıtı propagandalar yürüten, Kuva-yı Milliye’ye ve Ankara’daki Büyük Millet Meclisi’ne karşı hareket eden bazı kişiler vardı.

Lozan Antlaşması görüşmeleri sırasında Türkiye, savaşta işgalcilerle iş birliği yapanları “affetmeyeceğini” ilan etti. Bunun üzerine 23 Nisan 1924’te çıkarılan bir kanunla 150 kişi vatana ihanet suçlamasıyla vatandaşlıktan çıkarıldı ve Türkiye’ye girmeleri yasaklandı. Bu kişilere halk arasında “Yüzellilikler” denildi.

Listede Kimler Vardı ?

İşgal yıllarında İngiliz ve Fransızlarla iş birliği yapan siyasetçiler, gazeteciler, din adamları, askerler, İstanbul Hükûmeti’nde yer alıp Anadolu’daki direnişi “isyancı” ilan edenler, Kuva-yı İnzibatiye (Hilafet Ordusu) içinde görev alanlar, Hürriyet ve İtilaf Fırkası çevresinden bazı isimler bulunuyordu.

Bu kişiler sürgüne gönderildi; çoğu Avrupa veya Ortadoğu’da yaşamak zorunda kaldı. 1938 yılında çıkarılan özel bir afla “150’likler”in Türkiye’ye dönmesine izin verildi. Ancak pek çoğu sürgünde öldü, yalnızca az sayıda kişi dönebildi. “150’likler” listesi, Cumhuriyet’in kuruluşunda “yeni devletin düşmanlarına karşı bir hesaplaşma” olarak görülmüştür. Günümüzde ise dönemin siyasal atmosferini yansıtan çarpıcı bir olaydır. Liste Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 23 Nisan 1924 tarihli “Vatana İhanet Kanunu” ile kesinleşmiştir. İçinde askerler, gazeteciler, din adamları ve siyasetçiler vardır.

Liste başlangıçta 600 kişiyle hazırlanmış, sonrasında 300’e, nihayetinde 149 kişiye indirilmiş, ardından 1 Haziran 1924 kararına göre Köylü Gazetesi sahibi “Refet” eklenerek 150 kişi olarak kesinleşmiştir. 28 Mayıs 1927 tarihli 1064 sayılı yasa ile bu kişiler vatandaşlıktan çıkarılmış, birçoklarının mallarına el konulmuş ve ülkeden sürgün edilmiştir. 29 Haziran 1938 tarihli 3527 sayılı af yasası ile sürgün yasağı kaldırılmıştır; ancak dönemin pek çok mağduru ya yurda dönememiş ya da vefat etmiştir .

Siyaset ve Bürokrasi Çevresinden:

Damat Ferid Paşa (Osmanlı sadrazamı, işgalcilerle işbirliği)

Ali Kemal (gazeteci, eski Dahiliye Nazırı – “hain” damgası yemişti, İstanbul’da linç edildiği için listeye alınmadı ama ruhen aynı kesimdeydi)

Sait Molla (Hürriyet ve İtilafçı, İngiliz Muhipleri Cemiyeti kurucusu)

Refik Halit Karay (gazeteci, yazar – Milli Mücadele karşıtı yazılar yazdı; sürgünden sonra döndü)

Mehmet Ali Bey (Meclis-i Mebusan eski üyeleri arasında)

Ahmet Tevfik (eski nazırlardan)

Askerî Kanattan (Kuva-yı İnzibatiye, Hilafet Ordusu mensupları)

Anzavur Ahmed (Kuva-yı Milliye’ye karşı isyanlar çıkardı, çatışmalarda öldürüldü)

Süleyman Şefik Paşa (Kuva-yı İnzibatiye Kumandanı)

Zeki Paşa (eski Osmanlı paşalarından)

Ali Galip (Sivas Kongresi’ni basmaya kalkışan)

Din Adamları

Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi (Ankara’ya karşı fetva veren)

Dürrizade Abdullah Efendi (Kuva-yı Milliye’yi “eşkıya” ilan eden fetvaları yayımladı)

Şeyhülislam Ürgüplü Hayri Efendi’nin bazı yakın çevresindekiler

Gazeteciler ve Yazarlar:

Refik Halit Karay (sürgünde uzun süre kaldı, 1938 affıyla döndü)

Sait Molla’nın gazeteci çevresi

Ali Kemal’in dostları (Sebilürreşad ve Peyam-ı Sabah çevresinde)

Osmanlı Hanedanından Bazı İsimler

Vahdettin’in yakın danışmanları

Sarayda işgalcilerle doğrudan iş birliği yapan bazı paşalar