Ensest ilişki

Kaneš Kraliçesi Efsanesi (ya da tam adıyla Kaneš Kraliçesi ve Otuz Oğlu / Zalpa Öyküsü), Hitit mitolojisinin en ilginç ve en eski hikayelerinden biridir.

Bu efsane, CTH 3 numaralı tablette (Zalpa Metni) yer alıyor ve hem mitolojik hem de tarihsel unsurlar taşıyor. Kaneš (bugünkü Kültepe), Hititlerin erken dönemlerinde önemli bir şehir (Nēša olarak da bilinir) ve Zalpuwa (Zalpa) ise Karadeniz kıyısına yakın bir bölge/şehir.

Hüseyindede Vazosu, Hatti / Hitit , Çorum Arkeoloji Müzesi

Kaneš Kraliçesi ve Otuz Oğlu / Zalpa Öyküsü)

Hikayenin Özeti

Hititçe metinde şöyle başlıyor:

Kaneš Kraliçesi bir yıl içinde 30 erkek çocuk doğurdu. Kraliçe şok oldu ve şöyle dedi: “Ben ne biçim bir şey doğurdum! Bu ne kalabalık, ne korkunç bir şey!” (bazı çevirilerde “köpek eniği gibi” veya “canavar gibi” ifadesi geçer).

Çocukların bu kadar çok olması onu korkuttu veya utandırdı. Bu yüzden:

• Çocukları yağla/mumla/su geçirmez hale getirilmiş sepetlere (veya kaplara) koydu.

• Sepetleri ırmağa bıraktı. Irmak onları taşıdı, denize ulaştırdı ve Zalpuwa (Zalpa) ülkesine çıkardı.

Ama hikaye burada bitmiyor. Tanrılar devreye girdi: Tanrılar çocukları denizden çıkardı, onları büyüttü ve kurtardı. Çocuklar Zalpa’da yetişti, güçlü gençler oldular. Yıllar geçti. Aynı kraliçe bu sefer 30 kız çocuk doğurdu. Kızları ise öldürmedi, onları yanında tuttu ve büyüttü.

Büyüyen 30 erkek kardeş (Zalpa’da yetişenler) bir gün Kaneš’e doğru yola çıktı. Yolda kız kardeşleriyle karşılaştılar ama birbirlerini tanımadılar. Erkekler kızları çok beğendi, onlarla evlenmek istedi. Sonunda evlendiler, yani kardeşler birbirleriyle evlendi (ensest ilişki motifi burada devreye giriyor).

Bazı versiyonlarda bu evlilikten sonra trajik bir son geliyor: Kardeşlerin evliliği fark edildiğinde ya lanetleniyor ya da şehirler arası bir çatışma/cezalandırma başlıyor. Zalpa ve Kaneş arasındaki düşmanlık/akrabalık ilişkisi bu mit üzerinden açıklanıyor gibi görünüyor.

Kanes, Kültepe

Önemli Motifler ve Benzerlikler

Bu hikaye, antik Yakın Doğu’da çok yaygın olan “terk edilmiş bebek / kahramanın doğuşu” motifini taşıyor:

• Sargon Efsanesi (Akad kralı Sargon): Annesi rahibe, babasız doğar, sepetle nehre bırakılır, kurtulur ve kral olur.

  
  

• Hz. Musa hikayesi: Sepetle Nil’e bırakılır, kurtulur.

  
  

• Yunan mitinde Perseus veya Oidipus gibi ensest unsurları da var.

  
  

Hitit versiyonu ise kardeş evliliği (ensest) ve kız-erkek ikiliği ile ayrılıyor. Bazı araştırmacılar bunu Zalpa ile Kaneş arasındaki tarihsel rekabeti mitolojik olarak açıklamak için kullanıldığını düşünüyor (Zalpa’nın Kaneş’i yağmalaması gibi gerçek olaylar var).

Neden Bu Kadar İlginç?

• Hititlerin erken dönem Anadolu’sunu (Kaneş = Kültepe ticaret merkezi) mitolojik bir bağlamda anlatıyor.

• Kadın figürü (kraliçe) çok güçlü: Doğuruyor, karar veriyor, terk ediyor ama sonra kızlarını tutuyor.

• Tanrıların kurtarıcı rolü, bereket ve kader temalarını vurguluyor.

• Ensest motifi tabu olduğu için hikayeye dramatik bir gerilim katıyor.

Bitik Vazosu, Eski Hitit Dönemi, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi. Kabın boyun ve gövdesinde yer alan üç sıra frizde “kutsal evlenme” töreni anlatılmaktadır.