Gaslighting, sen deli misin?

Gaslighting, bir tür psikolojik manipülasyon ve duygusal istismar yöntemidir. Kişiyi sistematik olarak kendi gerçeklik algısından, hafızasından, algılarından ve hatta akıl sağlığından şüphe ettirerek kontrol altına almayı amaçlar.

Kelimenin kökeni 1938 tarihli bir tiyatro oyununa (ve 1944 yapımı filmine) dayanır: "Gas Light" (Gaz Işığı). Filmde koca, karısının gaz lambalarının ışığının azaldığını fark etmesini engellemek için lambaları kısar, sonra da "Böyle bir şey yok, sen hayal görüyorsun, deli oluyorsun" diyerek kadını kendi algılarından şüphe ettirir. Bu yüzden terim "gaslighting" olarak kalmıştır.

Gaslighting'in temel özellikleri

• İnkar: Yaşanan olayı tamamen reddetmek ("Ben öyle bir şey demedim/asla yapmadım.")

• Çarpıtma: Gerçekleri kendi lehine yeniden yorumlamak

• Geçersiz kılma: Karşısındakinin duygularını küçümsemek ("Fazla alıngansın", "Abartıyorsun", "Çok hassassın")

• Suçlama: Mağduru suçlu konumuna düşürmek ("Senin yüzünden böyle oluyor")

• Kafa karıştırma: Çelişkili bilgiler vererek gerçekle yalanı ayırt etmeyi zorlaştırmak

Günlük hayattan yaygın gaslighting örnekleri

"Ben sana öyle bir şey demedim, sen yanlış hatırlıyorsun / hayal görüyorsun."

"Herkes benden yana, sen aşırı tepki veriyorsun, deli misin?"

"Sen hep böyle abartırsın, sorun sende."

"Beni yanlış anladın, ben öyle demek istemedim." (ama aslında tam öyle demişse)

"Senin hafızan çok kötü, yine mi unuttun?"

"Böyle şeyler söylersen kimse seninle durmaz, sorunlu sensin."

Gaslighting'in etkileri

Uzun süre maruz kalındığında kişi:

• Kendine güvenini kaybeder

• Sürekli özür diler hale gelir

• Kendi duygularını ve algılarını sorgular

• Depresyon, anksiyete, travma sonrası stres belirtileri gösterebilir

• "Acaba ben mi gerçekten çıldırıyorum?" diye düşünmeye başlar

Kısaca; gaslighting, karşı tarafı "Sen deli misin?" noktasına getirerek kontrolü ele geçirme sanatıdır. Çok sinsi ve yıkıcı bir manipülasyon türüdür; en çok yakın ilişkilerde (eş, sevgili, aile, patron-çalışan) görülür.