İnsan hayvanat bahçesi

1897 Tervuren "Human Zoo" (tam adı: Exposition Coloniale de Tervuren veya Brüksel Uluslararası Sergisi'nin Kolonyal Bölümü), Belçika Kralı II. Leopold'un kişisel girişimiyle düzenlenen ve tarihin en utanç verici sömürgecilik propagandalarından biri olarak kabul edilen bir olaydır.

10 Mayıs - 8 Kasım 1897 (Brüksel Uluslararası Sergisi kapsamında)

Tervuren Parkı (Brüksel'in doğu banliyösü), Kraliyet arazisinde yapılmıştır.

II. Leopold'un Kongo Özgür Devleti'ni (kişisel mülkü) tanıtmak, yatırımcı çekmek ve Belçika halkını sömürgeciliğe ikna etmek amacıyla düzenlenmiştir. Sergi, "uygarlaştırma misyonu" kisvesi altında ırkçı bir propaganda aracıydı.

Tervuren kolonyal bölümü yalnız başına 1 milyondan fazla ziyaretçi çekti (toplam sergi ~7,8 milyon).

"Human Zoo" (İnsan Hayvanat Bahçesi)

267 Kongolu (erkek, kadın ve çocuklar) zorla Belçika'ya getirildi.

Parkta üç adet "Bangala köyü" ve bir "Mayombe köyü" ve bir "Gijzegem köyü" (uygarlaştırılmış genç Kongoluları gösteren) rekonstrüksiyonu yapıldı.

Bu yapılar saman çatılı kulübeler, göletler ve kanolarla "otantik Afrika köyü" olarak tasarlandı.

Kongolular çitler arkasından izleniyordu; ziyaretçiler köprülerden bakarak "egzotik" hayatlarını seyrediyordu.

Ziyaretçiler sıklıkla aşağılayıcı davranışlar sergiliyordu: muz, şekerleme atma, hakaret etme, çocuklara dokunma gibi. Bazı panolarda "Congolais'ı beslemeyin, onlar komite tarafından besleniyor" gibi yazılar vardı (hayvanat bahçesi tabelası gibi).

Bu tür sergiler 19. yüzyıl sonu Avrupa'sında yaygındı (Fransa, Almanya, İngiltere vs.), ama Tervuren'deki ölçek ve kraliyet desteğiyle en çarpıcı örneklerden biri oldu.

Trajik Sonuç: Ölümler

1897 yazı soğuk ve yağmurlu geçti.

7 Kongolu (6 erkek, 1 kadın) zatürre ve grip nedeniyle öldü: İsimleri Sambo, Mpemba, Ngemba, Ekia, Nzau, Kitukwa ve Mibange.

Cesetler önce işaretsiz toplu mezara gömüldü; bu olay Belçika basınında büyük tartışma yarattı (sömürge karşıtı eleştiriler arttı).

Bugün Tervuren'deki kilise mezarlığında anma törenleri düzenleniyor ve mezarları onurlandırılıyor.

Mirası ve Günümüz

Bu sergi sonrası 1898'de Kongo Müzesi (bugünkü AfricaMuseum) kuruldu – tam da bu "human zoo"nun yapıldığı yerde.

Müze, 2018'de büyük bir yenilemeyle açıldı ve artık sömürgecilik suçlarını açıkça ele alıyor.

2021-2022'de "Human Zoo" adlı geçici sergi düzenlendi (125. yıl anması).

1897 olayı, Belçika'nın Kongo'daki milyonlarca ölüme yol açan vahşi sömürge rejiminin (Leopold'un kişisel yönetimi) propaganda yüzü olarak görülüyor.

Kısacası, 1897 Tervuren "human zoo"su, sömürgecilik döneminin en iğrenç uygulamalarından biriydi: İnsanları hayvan gibi sergilemek, ırkçı stereotipleri pekiştirmek ve "uygar Batı" imajını güçlendirmek için kullanıldı. Bugün Belçika bu karanlık geçmişiyle yüzleşmeye çalışıyor.