Peynir ayaklanması

1766 Nottingham Peynir Ayaklanması

(Nottingham Cheese Riot veya Great Cheese Riot),

18. yüzyıl İngiltere’sinde yaşanan en ilginç ve ünlü gıda isyanlarından biridir. 2 Ekim 1766’da Nottingham şehrinde, yıllık Goose Fair (Kaz Fuarı) sırasında patlak verdi. Adı "peynir isyanı" olsa da, altında yatan nedenler açlık, yüksek fiyatlar ve ekonomik sıkıntılardı.

Peynir ayaklanmasını anlatan bir çizim

Arka Plan ve Nedenler

1766 yılı Avrupa’da genel bir kötü hasat yılıydı. Kuraklık ve kötü hava nedeniyle tahıl, buğday ve diğer gıdalar kıtlaştı ve fiyatlar aşırı yükseldi.

Peynir gibi temel gıdaların fiyatı da aşırı yükseldi, halk için erişilemez hale geldi.

Nottingham Goose Fair, yüzyıllardır devam eden büyük bir ticaret ve hayvan fuarıydı (bugün hâlâ devam eder, İngiltere’nin en eski fuarlarından biri).

Peynir ayaklanması

Lincolnshire’dan gelen tüccarlar, Nottingham’da peynir stoklarını ucuza alıp kendi bölgelerine daha yüksek fiyata satmak için götürmek istediler.Yerel halk bunu "gıda dışarı çıkarılıyor" diye algıladı ve öfke oluştu. O dönemde "moral economy" yani halkın "adil fiyat" beklentisi vardı; tüccarların spekülasyonu kabul edilmiyordu.

Olayın Seyri

2 Ekim 1766 sabahı fuar alanında kalabalık toplandı. Halk, Lincolnshire tüccarlarının peynir yığınlarını yağmalamaya başladı.

Büyük peynir tekerlekleri çalındı, sokaklarda yuvarlandı. Wheeler Gate ve Peck Lane gibi sokaklarda peynirler yuvarlanarak insanları devirebiliyordu.

Kalabalık dükkanlara, depolara saldırdı; camlar kırıldı, tezgahlar yıkıldı.İsyan birkaç gün sürdü; Nottingham’ın merkezinde kaos hâkim oldu.

Belediye başkanı Robie Swann kontrolü sağlayamayınca ordu çağrıldı (15. Dragoon Alayı).

İsyanın Bastırılması

Ordu müdahalesi sırasında en az 1 kişi öldü (peynir tüccarı William Eggleston vurularak öldürüldü), birkaç kişi yaralandı.Birçok kişi tutuklandı, bazıları ağır cezalar aldı (hapis, kırbaç vs.).

İsyan bastırıldı ama 1766’da İngiltere genelinde benzer gıda ayaklanmaları (food riots) dalgası yayıldı (Eylül-Aralık arası onlarca yerde oldu).

Bu olaylar, 18. yüzyıl sonu halk ayaklanmalarının (özellikle Fransız Devrimi öncesi) bir parçası olarak görülür.

İlginç Detaylar

Peynirlerin yuvarlanması o kadar ikonik ki, bazı kaynaklarda "peynir bowling" gibi anlatılır – kalabalık eğlenceyle karışık yağma yapıyordu.

Kadınlar ve çocuklar isyanda aktif rol aldı (gıda ayaklanmalarında sık görülen bir durum).

Bugün Nottingham’da bu olay hâlâ anılır; Goose Fair’in tarihî bir parçası olarak anlatılır, hatta bazı podcast ve videolarda "cheese-related violence" diye espri yapılır.

Komik görünebilir ama aslında 18. yüzyıl İngiltere’sinde açlık ve adaletsizliğe karşı halkın tepkisinin trajikomik bir örneğiydi.