Quetzalcoatl Tüylü Yılan Tanrı
- Murat Durdu
- 8 May
- 3 dakikada okunur
Quetzalcoatl
Quetzalcoatl (Nahuatl dilinde "Tüylü Yılan" anlamına gelir: quetzalli = quetzal kuşunun parlak tüyü + coatl = yılan), Mesoamerika mitolojisinin, özellikle Toltek ve Aztek geleneklerinde en önemli ve en karmaşık tanrılarından biridir.
Teotihuacan'dan (MÖ 3.-8. yüzyıl) başlayarak Aztek dönemine (14.-16. yüzyıl) kadar uzanan bir figürdür. Hem yaratıcı, bilge, uygarlık getirici bir tanrı hem de rüzgar, sabah/akşam yıldızı (Venüs), ölüm ve yeniden doğuş sembolü olarak görülür.
Quetzalcoatl, genellikle tüylü bir yılan (feathered serpent) olarak tasvir edilir: Yılan bedeniyle gökyüzüne yükselen, quetzal kuşunun yeşil-mavi tüyleriyle süslü bir varlık. Bu imge, yeryüzü (yılan) ile gökyüzü (kuş tüyleri) arasındaki bağlantıyı temsil eder.
Doğuş Efsaneleri (Çeşitli Versiyonlar)
Quetzalcoatl'ın kökeni hakkında birden fazla hikaye vardır. Birinde, bakire Chimalman'a tanrı Ometeotl rüyasında görünür ve onu hamile bırakır. Başka bir versiyonda Chimalman bir zümrüt (yeşil taş) yutar ve hamile kalır. Bir başkasında avcı tanrı Mixcoatl'ın attığı okla karnına vurulur ve 9 ay sonra Quetzalcoatl doğar. Bazı anlatılarda Coatlicue'dan (yıldızların annesi) doğar.
Bu çeşitlilik, onun bakire doğum veya ilahi müdahale temalarını taşıdığını gösterir, Hristiyanlık öncesi bir "tanrı-oğlu" figürü.
Yaratılış ve İnsanlığın Kökeni
Aztek kozmolojisinde dünya beş çağ (beş güneş) geçirmiştir; her çağ tanrılar tarafından yaratılır ve yok edilir. Quetzalcoatl, kardeşi Tezcatlipoca ile birlikte dünyaları yaratır (ışık-karanlık, iyi-kötü ikiliği gibi).
En ünlü efsane
Dördüncü çağın sonunda insanlar yok olur. Quetzalcoatl, Mictlan'a (yeraltı dünyası, ölüm diyarı) iner. Köpek başlı tanrı Xolotl ile birlikte ölülerin kemiklerini toplar. Kemikleri kendi kanıyla sulayıp (kendi kanını döker) bugünkü insanları yaratır. Bu yüzden Quetzalcoatl insanlığın babası ve kurbanlık (kendi kanını verme) sembolüdür.
Toltek Dönemi ve Topiltzin Quetzalcoatl
Bir mit grubunda Quetzalcoatl, Tula (Toltek başkenti) şehrinin rahip-kralı Ce Acatl Topiltzin Quetzalcoatl olarak somutlaşır (yaklaşık 10.-12. yüzyıl). O, barışçıl bir hükümdar olarak tasvir edilir. İnsan kurbanını yasaklar (sadece yılan, kuş, kelebek kurban eder). Takvimi, kitapları, sanatları, ziraatı (özellikle mısır/mısır tanrısı olarak) getirir. Altın işçiliği, tüccarlık ve rahipliğin koruyucusudur.
Tezcatlipoca (gece gökyüzü tanrısı) kıskanır ve sihirle onu kandırır (sarhoş eder, ensest ilişki yaptırır gibi). Topiltzin Quetzalcoatl utançla Tula'dan kovulur. Doğu'ya (Atlantik kıyısına) gider. Kendini bir odun yığını üzerinde yakar ve küllerinden Venüs (sabah yıldızı) olarak doğar. Veya yılanlardan yapılmış sal üzerinde doğuya yelken açar ve bir gün döneceği vaat eder.
Venüs ve Sembolizm
Quetzalcoatl, Venüs gezegeni ile özdeşleştirilir (sabah ve akşam yıldızı). Bu yüzden ölüm ve yeniden doğuş, döngüsellik simgesidir. Rüzgar tanrısı Ehecatl formunda da bilinir (rüzgarı getirir, yağmuru ve bereketi sağlar).
Cortés ve "Geri gelen/dönen Tanrı" Miti
Uzun süre anlatılan bir hikaye
Hernán Cortés ve "Dönen Tanrı" (Quetzalcoatl) miti, Aztek İmparatorluğu'nun İspanyollar tarafından fethini (1519-1521) açıklamak için kullanılan en ünlü, ancak modern tarihçiler tarafından büyük ölçüde fetih sonrası bir kurgu veya yanlış anlama olarak görülen bir anlatıdır.
Aztek mitolojisinde, Tüylü Yılan tanrısı Quetzalcoatl, ışık, rüzgar ve bilgi tanrısıdır. Efsaneye göre, bu tanrı batıya (denize) gitmiş ve bir gün "1-Kamış" (Ce Acatl) yılında doğudan geri döneceğine söz vermiştir.
1519 yılı, takvimsel olarak tam da bu "1-Kamış" yılına denk gelmekteydi. Aztek İmparatoru II. Motecuhzoma (Montezuma), Cortés'in gelişini bu tanrının dönüşü olarak yorumlamış ve bu yüzden direnç göstermemiştir.
İspanyolların beyaz tenli olması, sakalları, zırhları ve gemileri, tanrısal bir figürün gelişi olarak yorumlandığı iddia edilir.
Özetle Quetzalcoatl, barış, bilgi ve uygarlığın tanrısı olarak Mesoamerika'nın en "pozitif" tanrılarından biriydi – Maya'da Kukulkan, Quiche'de Q'uq'umatz olarak benzer figürler var.
Yorumlar