Araplar'ın Venüs'ü; Uzza, El-uzza

İslam Öncesi Arabistan'ın Bereket ve Savaş Tanrıçasıdır.

El-uzza (temsili, Gemini)

El-Uzza (Arapça: العُزَّى), İslam öncesi Arabistan'da, özellikle Mekke ve çevresinde tapınılan önemli bir tanrıça olup, bu dönemin üç baş tanrıçasından biriydi (diğerleri Lat ve Menat). "En yüce olan", "çok güçlü" gibi anlamlara gelen "aziz" kelimesinin dişil formundan türediği düşünülmektedir.

Bereket Tanrıçası

El-Uzza, bereketle ilişkilendirilen bir tanrıçaydı. Ona adaklar adanır, kurbanlar kesilirdi.

Savaş ve Aşk Tanrıçası

Aynı zamanda savaş ve aşk tanrıçası olarak da kabul edilirdi. Özellikle Uhud Savaşı'nda Kureyşliler tarafından savaş narası olarak "Uzza'nın insanları!" şeklinde anılmıştır.

Sabah ve akşam yıldızlarıyla temsil edilirdi. Bu durum, onun gökyüzüyle olan bağlantısını gösterir. Bazı kaynaklarda Venüs gezegeniyle de özdeşleştirildiği görülür.

İslam öncesi Araplar arasında yaygın olan bir inanca göre, El-Uzza, Lat ve Menat, yüce tanrı El-İlah'ın kızları olarak görülürdü. Bu tanrıçalar, Allah ile insanlar arasında aracı olduğuna inanılan varlıklardı.

Geç dönem pagan Arap şiirinde güzelliğin simgesi olarak geçmekteydi. Bazen kendine adanmış büyük kedilerle gösterilirdi.

Mekke'ye yakın bölgelerde, özellikle Taif'e doğru Nakhlah denilen yerde önemli bir mabedi vardı. Petra'daki kazılarda da İsis/Uzza'ya adanmış bir tapınak bulunmuştur.

Nebatlılar

Nabatlılar tarafından da tapınılan El-Uzza'nın ismi Petra'daki kitabelerde geçmektedir. Yunan tarihçi Herodot da Arap tanrılarını Orotalt ve Alilat (tanrıça) adlarıyla anmıştır ki bu, El-Uzza'nın farklı kültürlerdeki yansımalarına işaret eder.

İslam öncesi putperestlikte El-Uzza'ya adaklar adanır, etrafında tavaf edilir, ona dua ve secde edilirdi. İnsanlar, işlerinin iyi olup olmadığını bilmek için putların önünde fal oku çekerlerdi.

İslam'ın doğuşuyla birlikte putperestlik inancı reddedilmiş ve tek tanrı inancı (tevhid) yayılmıştır. Kur'an-ı Kerim'de Necm Suresi'nde (19-23. ayetler) Lat, Uzza ve Menat'tan İslam öncesi tapınılan ilah-putlar olarak bahsedilir ve bu putların Allah'a bir yetki ve güç vermediği vurgulanır. El-Uzza'nın mabedi, İslamiyet'in yayılmasıyla birlikte yıkılmıştır.

Günümüzde ise, İslam öncesi mitolojik figürlerin halk kültürü ve inançlarında kılık değiştirerek yaşamaya devam ettiği düşünülmektedir. Örneğin, bazı araştırmacılar Hz. Muhammed'in kızı Fatıma'nın halk kültürü ve söylencelerinde El-Uzza'nın yerine geçtiğini ve "Al-Zahra" (Arapça: Venüs) olarak anıldığını öne sürmektedir.

Kaynaklar

Arap mitolojisi ve İslam öncesi Arap dini içerisinde önemli bir tanrıça olan el-Uzzâ (al-ʿUzzā) hakkında yararlanabileceğiniz çevrimiçi kaynaklar

Akademik ve Ansiklopedik Kaynaklar

1. TDV İslâm Ansiklopedisi – Uzzâ

2. Encyclopaedia Britannica – al-Uzza

3. Wikipedia – Al-Uzza

4. Encyclopedia.com – Uzza

5. Imago Mundi Encyclopedia – Al-Uzza

Birincil Kaynaklar ve Klasik Metinler

6. Kitāb al-Aṣnām (Putlar Kitabı) – el-Uzzâ kültü hakkında temel kaynaklardan biridir.

7. Târîhu'r-Rusul ve'l-Mülûk

8. Sîretü İbn İshâk

Arkeoloji ve Nebatî Dini

9. Wikimedia Commons – Al-Uzza Görselleri ve Arkeolojik Kalıntılar

10. Nabataean Religion üzerine çalışmalar (özellikle Petra ve Hatra buluntuları)

Genel Mitoloji Kaynakları

11. Mythlok – Al Uzza: Arabian Goddess of Strength and Fertility

12. AnthroWiki – Al-Uzzā

Daha Derin Akademik Okuma İçin

13. The Book of Idols

14. History of the Arabs

15. Muhammad and the Origins of Islam

16. The Hajj: The Muslim Pilgrimage to Mecca and the Holy Places 

    
    

El-Uzzâ'nın kökenleri, Venüs gezegeniyle ilişkisi, Nebatî dinindeki yeri, Mekke çevresindeki kült merkezi ve İslam öncesi Arabistan'daki rolü üzerine özellikle TDV İslâm Ansiklopedisi, Britannica ve Kitāb al-Aṣnām birlikte okunursa oldukça sağlam bir temel elde edebilirsiniz.