top of page
Ara

Trikotilomani; kıl koparma hastalığı

  • Yazarın fotoğrafı: Murat Durdu
    Murat Durdu
  • 31 Tem 2025
  • 4 dakikada okunur

Trikotilomani (Kıl Koparma Bozukluğu): Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi


Trikotilomani, halk arasında kıl koparma hastalığı olarak bilinen, kişinin saçını, kaşını, kirpiğini veya vücudunun farklı bölgelerindeki kılları tekrar tekrar koparma dürtüsüyle karakterize edilen psikiyatrik bir bozukluktur.

DSM-5-TR'ye göre Obsesif-Kompulsif Bozukluk ve İlişkili Bozukluklar arasında yer alır.

Kişi çoğu zaman bu davranışı durdurmak istese de başarılı olamaz. Tekrarlayan kıl koparma davranışı zamanla belirgin saç veya kıl kaybına, sosyal kaygıya ve yaşam kalitesinde düşüşe neden olabilir.


Trikotilomani Belirtileri


En sık görülen belirtiler şunlardır:

  • Saç, kaş, kirpik, sakal, bıyık veya diğer vücut kıllarını tekrar tekrar koparma

  • Kıl koparma davranışını azaltmaya veya bırakmaya yönelik başarısız girişimler

  • Koparma öncesinde artan gerginlik, huzursuzluk veya yoğun bir dürtü hissi

  • Kıl kopardıktan sonra geçici rahatlama veya tatmin hissi

  • Koparılan bölgelerde seyrelme veya tamamen kellik oluşması

  • Davranışın sosyal, akademik veya mesleki yaşamı olumsuz etkilemesi

  • Kılları seçme, inceleme, dudaklara sürme, çiğneme veya yutma (trikofaji) gibi ritüeller

  • Davranışı gizlemek amacıyla şapka, peruk veya makyaj kullanma

Bazı kişiler kıllarını bilinçli olarak koparırken, bazıları bunu televizyon izlerken, kitap okurken veya ders çalışırken farkında olmadan gerçekleştirebilir.


Trikotilomani Neden Olur?


Kesin nedeni bilinmemektedir. Araştırmalar hastalığın biyolojik, genetik ve psikolojik birçok etkenin birlikte rol oynadığı karmaşık bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

Olası risk faktörleri şunlardır:

  • Genetik yatkınlık

  • Beyindeki serotonin, dopamin ve glutamat sistemlerindeki farklılıklar

  • Çocukluk veya ergenlik döneminde başlaması

  • Yoğun stres

  • Kaygı bozuklukları

  • Depresyon

  • Obsesif-kompulsif bozukluk

  • Travmatik yaşam olayları

Stres, yalnızlık, sıkıntı veya yoğun düşünce dönemleri belirtileri artırabilir.


Kimlerde Daha Sık Görülür?


Trikotilomani çoğunlukla 10–13 yaşları arasında başlar.

  • Kadınlarda erkeklere göre daha sık tanı alır.

  • Çocuklarda kız ve erkeklerde benzer oranlarda görülebilir.

  • Yaşam boyu görülme sıklığının yaklaşık %1–2 olduğu tahmin edilmektedir.


Trikotilomani Tedavisi


Tedavi kişiye özel planlanır ve çoğu zaman psikoterapi temel yaklaşımı oluşturur.


1. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

En etkili tedavi yöntemlerinden biridir.

Özellikle Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi (Habit Reversal Training – HRT) uygulanır. Bu yöntemde kişi:

  • davranışı tetikleyen durumları fark etmeyi,

  • dürtüyü erken tanımayı,

  • kıl koparmanın yerine alternatif davranışlar geliştirmeyi öğrenir.

Örneğin:

  • stres topu sıkmak,

  • örgü örmek,

  • kalem çevirmek,

  • yumruk sıkmak,

  • elleri meşgul edecek aktiviteler yapmak.


2. Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT)


ACT yaklaşımı, kişinin dürtülerini bastırmaya çalışmak yerine onları fark etmesini ve değerleri doğrultusunda hareket etmeyi öğrenmesini amaçlar.


3. İlaç Tedavisi


Trikotilomani için onaylanmış özel bir ilaç bulunmamaktadır.

Ancak psikiyatrist gerekli görürse:

  • SSRI grubu antidepresanlar,

  • klomipramin,

  • bazı olgularda N-asetilsistein (NAC),

  • nadiren farklı psikiyatrik ilaçlar

kullanılabilir. İlaç tedavisi genellikle psikoterapi ile birlikte uygulanır.


4. Çevresel Düzenlemeler


Tedaviyi desteklemek amacıyla:

  • cımbızları ortadan kaldırmak,

  • uzun süre aynaya bakmayı azaltmak,

  • tetikleyici ortamları değiştirmek,

  • elleri meşgul edecek uğraşlar edinmek,

  • stres yönetimi tekniklerini uygulamak

yararlı olabilir.


5. Destek Grupları


Benzer deneyimler yaşayan kişilerle iletişim kurmak, yalnızlık hissini azaltabilir ve tedavi motivasyonunu artırabilir.


Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?


Aşağıdaki durumlarda bir psikiyatri uzmanına başvurulması önerilir:

  • Kıl koparma davranışı kontrol edilemiyorsa,

  • Belirgin saç veya kıl kaybı oluşmuşsa,

  • Günlük yaşam etkilenmeye başlamışsa,

  • Depresyon veya yoğun kaygı belirtileri eşlik ediyorsa,

  • Koparılan kıllar yutuluyorsa (trikofaji).

Özellikle trikofaji, mide ve bağırsaklarda trikobezoar adı verilen ciddi kıl yumaklarına yol açabileceğinden tıbbi değerlendirme gerektirir.


Sonuç


Trikotilomani, kişinin irade eksikliğinden kaynaklanan bir alışkanlık değil, tedavi edilebilir bir ruh sağlığı bozukluğudur. Erken tanı, bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi sayesinde belirtiler önemli ölçüde azaltılabilir. Tedaviye erken başlanması, hem psikolojik iyilik halini artırır hem de kalıcı saç ve kıl kaybı riskini azaltabilir.


SSS

Trikotilomani nedir?

Trikotilomani, kişinin saçını, kaşını, kirpiğini veya vücudundaki diğer kılları tekrar tekrar koparma dürtüsüyle karakterize edilen, Obsesif-Kompulsif Bozukluk ve İlişkili Bozukluklar grubunda yer alan psikiyatrik bir rahatsızlıktır.

Trikotilomani neden olur?

Kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, beyin kimyasındaki farklılıklar, stres, kaygı, depresyon ve obsesif-kompulsif bozukluk gibi faktörlerin birlikte etkili olduğu düşünülmektedir.

Trikotilomani kimlerde görülür?

Hastalık çoğunlukla çocukluk sonu veya ergenlik döneminde başlar. Kadınlarda erkeklere göre daha sık tanı konulmaktadır. Ancak her yaş grubunda görülebilir.

Trikotilomani tedavi edilebilir mi?

Evet. Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Alışkanlığı Tersine Çevirme Eğitimi (HRT) en etkili tedavi yöntemleri arasında yer alır. Gerekli durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de uygulanabilir.

Trikotilomani saçların kalıcı olarak dökülmesine neden olur mu?

Uzun yıllar devam eden yoğun kıl koparma davranışı saç köklerinde kalıcı hasara yol açabilir. Erken tanı ve tedaviyle bu risk önemli ölçüde azaltılabilir.

Trikotilomani ile obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) aynı hastalık mıdır?

Hayır. Aynı hastalık değildir. Ancak Trikotilomani, DSM-5-TR sınıflandırmasına göre Obsesif-Kompulsif Bozukluk ve İlişkili Bozukluklar başlığı altında yer alır ve OKB ile bazı ortak özellikler taşır.

Trikotilomani ilaçsız tedavi edilebilir mi?

Pek çok hastada psikoterapi, özellikle BDT ve HRT, ilaç kullanılmadan da başarılı sonuçlar verebilir. Tedavi planı kişinin belirtilerine göre psikiyatrist tarafından belirlenmelidir.

Koparılan kılları yutmak tehlikeli midir?

Evet. Trikofaji adı verilen bu davranış mide ve bağırsaklarda "trikobezoar" adı verilen kıl yumaklarının oluşmasına neden olabilir. Bu durum ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğinden mutlaka tıbbi değerlendirme gerektirir.


Çevrimiçi Kaynaklar

Resmî Kurumlar

Akademik ve Klinik Kaynaklar

Bilimsel Yayınlar

Uzman Dernekleri

Türkçe Kaynaklar

Yorumlar

bottom of page