Ahmet Paşa

Ahmed Paşa (ö. 1496/97), II. Murad ve II. Mehmed (Fatih) dönemlerinin en büyük Türkçe divan şairidir. Osmanlı şiirinin “ikinci büyük üstadı” sayılır (birincisi Ahmedî’dir).

Temel Bilgiler

Tam adı: Şihâbeddin Ahmed b. İlyas

Doğum: 1426’dan önce, muhtemelen Edirne veya Bursa

Ölüm: 1496/97, Bursa

Lâkapları:

“Şairler sultanı” (Sultânü’ş-şuarâ) – ilk kez ona verildi

“Kıssacı Ahmed Paşa” (hikâye anlatan uzun kasideleri yüzünden)

“Zülkâfiyye” (iki kafiyeli gazeli çok iyi yazdığı için)

Hayatı (kısaca)

II. Murad’ın şehzadeliği sırasında (Edirne) saraya alındı, çok genç yaşta padişahın gözdesi oldu.

II. Murad ona bizzat şiir hocalığı yaptı; Arapça, Farsça, edebiyat dersleri verdi.

Fatih Sultan Mehmed tahta çıkınca (1451) da gözde şair olarak kaldı.

Bir ara Bursa’ya vali tayin edildi (1465-1467), sonra vezir rütbesiyle geri döndü.

Fatih’in son yıllarında saraydan uzaklaştı, Bursa’ya çekildi ve orada vefat etti.

Edebi Kişiliği ve Üslubu

Osmanlı Türkçesinin ilk büyük “klasik” şairidir.

Fars edebiyatını (özellikle Nef‘î-i Rûmî, Selmân-ı Sâvecî, Hâfız) çok iyi taklit etti ama Türkçe’yi çok akıcı ve zarif kullandı. En güçlü yanı gazelleridir.

Çok uzun ve hikâyeli kasideler yazdığı için “Kıssacı” denildi.

Mahallileşme akımının (yerli ve günlük hayata dönme) ilk tohumlarını attı.

En Meşhur Beyitleri

“Gül yüzlülerin şôhudur dillerde nâmı

Çün server-i gül-zâr-ı cemâlistir ol mâh”

(Gül yüzlülerin sultanıdır, adı dillerde dolaşır / Çünkü güzellik bahçesinin serveridir o ay yüzlü)

“Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı

Felekler yandı âhımdan murâdım şem‘i yanmaz mı”

(Bu beyit o kadar meşhur oldu ki, halk arasında atasözü gibi kullanıldı)

“Kameti servi revânı hâr-ı gül-ruhsar-ı gül-gûn

Leb-i la’li şeb-i yeldâ gözü ebrû kaddi mihr ü mâh”

(Boyu selvi, yürüyüşü akıcı, yanakları gül, yüzü gül renkli…)

En Ünlü Eseri

Divan’ı (birkaç kez basıldı, günümüzde de okunur). İçinde 550 civarı gazel, 40’tan fazla kaside vardır.

İlginç Notlar

Fatih Sultan Mehmed, onun bir gazeline 1000 altın bahşiş vermişti. Bir ara padişahla arası bozuldu, Bursa’ya sürüldü; orada “Kerem” mahlasıyla şiirler yazdı.

Ölürken “Beni Fatih’in yanına gömün” dedi, ama Bursa’da gömüldü.

Kısaca; Ahmed Paşa, Osmanlı şiirinin “Fuzûlî’den önceki en büyük zirvesi”dir. Hem II. Murad’ın hem Fatih’in gözdesi olmuş, Türkçe divan şiirine klasik ölçüyü ve zarafeti getiren şairdir. Hâlâ “Beni candan usandırdı…” beytiyle herkes onu tanır.