Cadı avı ve kadınlar

Hristiyan Engizisyonu ve Cadı Avları

Cadı

15.yüzyılın ortalarından 18. yüzyılın sonlarına kadar Avrupa'nın birçok bölgesinde yaşanan cadı avları, din, hukuk, siyaset ve toplumsal korkuların iç içe geçtiği karmaşık bir tarihsel süreçtir.

Bu dönemde binlerce kişi cadılık suçlamasıyla yargılanmış, işkenceye maruz kalmış ve idam edilmiştir. Sanılanın aksine cadı avları yalnızca Katolik Engizisyonu tarafından yürütülmemiş; Protestan devletlerde ve laik (seküler) mahkemelerde de benzer davalar görülmüştür.

Tarihçiler günümüzde yaklaşık 90.000 kişinin cadılıkla suçlandığını, bunların 40.000 ila 60.000 kadarının idam edildiğini tahmin etmektedir. İnfaz edilenlerin yaklaşık %75–85'i kadındı. Bu nedenle cadı avları, tarih boyunca kadınların sistematik biçimde hedef alındığı olaylardan biri olarak değerlendirilmektedir.

Cadı Avları ile Engizisyon Aynı Şey Değildir

Toplumda yaygın olan inanışın aksine, cadı avları ile Engizisyon tamamen aynı kurum değildir.

Engizisyon, Katolik Kilisesi tarafından sapkınlık (heresy) davalarını soruşturmak amacıyla kurulmuş dini mahkemeler sistemiydi. Cadılık davalarının bir kısmı Engizisyon tarafından görülmüş olsa da, en yoğun cadı avlarının yaşandığı Almanya, İsviçre, Fransa, İskoçya ve İskandinav ülkelerinde davaların büyük bölümü yerel prenslik mahkemeleri veya devlet mahkemeleri tarafından yürütülmüştür.

İlginç biçimde bazı bölgelerde Engizisyon mahkemeleri, yerel mahkemelere göre daha katı delil kuralları uygulayarak asılsız suçlamaları reddedebilmiştir. Buna karşılık özellikle Kutsal Roma İmparatorluğu'ndaki parçalı siyasi yapı içerisinde yerel mahkemeler çok daha fazla infaz gerçekleştirmiştir.

Cadılık İnancı Nasıl Yaygınlaştı?

Orta Çağ'ın sonları ile Erken Modern Dönem'de Avrupa toplumunda kötü hava koşulları, kıtlıklar, salgın hastalıklar, çocuk ölümleri ve hayvan hastalıkları gibi açıklanması güç olayların doğaüstü güçlerden kaynaklandığı düşünülüyordu.

Cadılar ise Şeytan ile anlaşma yapan, büyü yoluyla insanlara ve ürünlere zarar veren kişiler olarak tasvir ediliyordu. Bu inanç yalnızca halk arasında değil, dönemin birçok din adamı, hukukçusu ve yöneticisi tarafından da kabul görmekteydi.

1487 yılında yayımlanan Malleus Maleficarum (Cadıların Çekici) adlı eser, cadılık davalarının en etkili metinlerinden biri hâline geldi. Kitap kadınların Şeytan tarafından daha kolay kandırılabileceğini savunuyor ve cadılık soruşturmalarına hukuki-dini gerekçeler sunuyordu. Her ne kadar Katolik Kilisesi tarafından hiçbir zaman resmî doktrin olarak kabul edilmemiş olsa da eser Avrupa'nın birçok bölgesinde büyük etki yarattı.

Kadınlar Neden Daha Fazla Hedef Alındı?

Cadılıkla suçlananların çoğunluğunu kadınlar oluşturuyordu. Bunun arkasında tek bir neden değil, dönemin sosyal, ekonomik ve dini yapısının birleşimi bulunuyordu.

1. Toplumsal Cinsiyet Algısı

Orta Çağ ve Erken Modern Avrupa'da kadınlar çoğu zaman erkeklerden daha duygusal, iradesiz ve günaha açık varlıklar olarak görülüyordu. Bu anlayış, kadınların Şeytan'ın ayartmalarına daha kolay teslim olacağı inancını güçlendirdi.

2. Dul, Bekâr ve Yaşlı Kadınların Savunmasızlığı

Cadılıkla suçlananların önemli bir kısmı yaşlı, yalnız yaşayan, dul veya ekonomik olarak güçsüz kadınlardı. Aile desteğinden yoksun olmaları onları suçlamalara karşı savunmasız bırakıyordu.

Bazı bölgelerde miras anlaşmazlıkları, arazi kavgaları veya kişisel husumetler de cadılık suçlamalarının arkasındaki gerçek nedenlerden biri olabiliyordu.

3. Şifacılar ve Ebeler

Bitkisel tedavi uygulayan kadınlar, ebeler ve halk hekimleri de sık sık şüphe altında kalıyordu.

Bir hastanın ölmesi, doğum sırasında bebeğin kaybedilmesi veya tedavinin başarısız olması, bu kişilerin cadılıkla suçlanmasına yol açabiliyordu. Geleneksel tıp bilgisi bazen doğaüstü güçlerle ilişkilendiriliyordu.

4. İşkence Altında Alınan İtiraflar

Birçok Avrupa ülkesinde işkence hukuken belirli koşullar altında kabul ediliyordu. Ağır işkenceler sonucunda sanıklar çoğu zaman işlemedikleri suçları itiraf ediyor, Şeytan'la anlaşma yaptıklarını veya başka cadıların isimlerini veriyorlardı.

Bu durum zincirleme soruşturmalara neden oluyor ve cadı avlarının hızla yayılmasını sağlıyordu.

Cadı Avlarının Gerilemesi

17.yüzyılın sonlarından itibaren cadı avları giderek azalmaya başladı.

Aydınlanma Çağı'nın etkisiyle bilimsel düşüncenin gelişmesi, hukuki standartların güçlenmesi, işkencenin sorgulanması ve delil sistemlerinin değişmesi cadılık davalarının sona ermesinde önemli rol oynadı.

18.yüzyılın sonlarına gelindiğinde Avrupa'nın büyük bölümünde cadılık suç olmaktan çıkarılmıştı.

Tarihsel Değerlendirme

Modern tarihçilik, cadı avlarını yalnızca dini fanatizmin sonucu olarak değerlendirmez. Araştırmalar; ekonomik krizler, iklim değişiklikleri (Küçük Buzul Çağı), siyasi istikrarsızlık, toplumsal korkular, yerel çatışmalar ve cinsiyet eşitsizliğinin birlikte etkili olduğunu göstermektedir.

Bu nedenle cadı avları, tek bir kurumun veya mezhebin değil; dönemin sosyal, hukuki ve kültürel yapısının ürettiği çok boyutlu bir olgu olarak incelenmektedir.

Sonuç

Hristiyan Avrupa'daki cadı avları, tarihin en trajik toplumsal histeri örneklerinden biridir. Binlerce masum insan, çoğu zaman söylentiler, batıl inançlar, kişisel husumetler ve işkence altında alınan ifadeler nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

Özellikle kadınların orantısız biçimde hedef alınması, cadı avlarını yalnızca dini bir mesele olmaktan çıkarıp aynı zamanda toplumsal cinsiyet tarihi açısından da önemli bir araştırma konusu hâline getirmiştir. Günümüzde tarihçiler bu dönemi; korkunun, önyargının ve hukukun siyasallaşmasının insan hayatı üzerindeki yıkıcı etkilerini gösteren evrensel bir tarih dersi olarak değerlendirmektedir.

Engisizyon mahkemesi

Sık Sorulan Sorular

Hristiyan Engizisyonu nedir?

Hristiyan Engizisyonu, Katolik Kilisesi tarafından sapkın (heretik) kabul edilen öğretileri soruşturmak amacıyla 12. yüzyıldan itibaren oluşturulan dini mahkemeler sistemidir. Engizisyonun amacı yalnızca cadılık değil; sapkınlık, dinsel ayrılıkçılık ve bazı dini suçlamaları soruşturmaktı.

Cadı avları ne zaman başladı?

Cadı avlarının en yoğun dönemi yaklaşık 1450-1750 yılları arasındadır. Özellikle 1560-1660 yılları arasında Avrupa'da cadılık davaları büyük artış göstermiştir.

Cadılıkla suçlananların çoğu kadın mıydı?

Evet. Günümüzde tarihçilerin çoğu, cadılık nedeniyle idam edilenlerin yaklaşık %75-85'inin kadın olduğu konusunda hemfikirdir. Ancak bazı bölgelerde erkekler de önemli oranda suçlanmıştır.

Kaç kişi cadılık nedeniyle idam edildi?

Modern akademik araştırmalar yaklaşık 40.000-60.000 kişinin idam edildiğini göstermektedir. Daha eski kaynaklarda yüz binlerce veya milyonlarca kurbandan söz edilse de bu rakamlar günümüzde güvenilir kabul edilmemektedir.

Cadı avlarını sadece Katolik Kilisesi mi yürüttü?

Hayır.

Cadılık davaları;

• Katolik Engizisyon mahkemelerinde,

• Protestan devlet mahkemelerinde,

• Yerel prenslik mahkemelerinde,

• Krallık mahkemelerinde

görülmüştür. En yoğun infazların önemli bir kısmı Katolik Engizisyonundan ziyade yerel seküler mahkemelerde gerçekleşmiştir.

Malleus Maleficarum nedir?

1487 yılında Heinrich Kramer tarafından yazılan Malleus Maleficarum (Cadıların Çekici), cadılık davalarını meşrulaştıran en etkili eserlerden biridir. Kitap, kadınların cadılığa daha yatkın olduğunu iddia ederek Avrupa'daki cadı korkusunu artırmıştır.

Salem Cadı Mahkemeleri Avrupa'daki cadı avlarının parçası mıydı?

Dolaylı olarak evet.

1692 yılında Amerika'nın Massachusetts Kolonisi'nde görülen Salem Cadı Mahkemeleri, Avrupa'daki cadılık inançlarından etkilenmiş olup Yeni Dünya'daki en ünlü cadılık davaları arasında yer alır.

Cadı avları neden sona erdi?

Cadılık davalarının sona ermesinde;

• Aydınlanma Çağı,

• Bilimsel düşüncenin gelişmesi,

• Hukuk sistemlerinin güçlenmesi,

• İşkencenin kaldırılması,

• Delile dayalı yargılama anlayışının yaygınlaşması

önemli rol oynamıştır.

Günümüzde tarihçiler cadı avlarını nasıl değerlendiriyor?

Modern tarihçiler cadı avlarını yalnızca dini fanatizmle açıklamaz. Toplumsal korkular, ekonomik krizler, siyasi çatışmalar, cinsiyet eşitsizliği ve hukuki eksikliklerin birlikte etkili olduğu çok boyutlu bir tarihsel olgu olarak değerlendirirler.

Engizisyon ile cadı avları aynı şey midir?

Hayır.

Engizisyon bir kurumdur. Cadı avları ise farklı ülkelerde hem dini hem de seküler mahkemelerin yürüttüğü daha geniş kapsamlı bir tarihsel süreçtir.

Çevrimiçi Kaynaklar

Üniversiteler

• Harvard University – https://guides.library.harvard.edu

• Yale University Library – https://guides.library.yale.edu

• Oxford University Research Archive – https://ora.ox.ac.uk

• Cambridge University Library – https://www.lib.cam.ac.uk

• Stanford University Libraries – https://library.stanford.edu

Ansiklopediler

• Encyclopaedia Britannica – Witchcraft https://www.britannica.com/topic/witchcraft

• Encyclopaedia Britannica – Inquisition https://www.britannica.com/topic/Inquisition

• Stanford Encyclopedia of Philosophy https://plato.stanford.edu

• Internet Encyclopedia of Philosophy https://iep.utm.edu

Dijital Kütüphaneler

• Internet Archive https://archive.org

• Project Gutenberg https://www.gutenberg.org

• Google Books https://books.google.com

• JSTOR https://www.jstor.org

• HathiTrust Digital Library https://www.hathitrust.org

Akademik Veritabanları

• Google Scholar https://scholar.google.com

• JSTOR https://www.jstor.org

• Academia.edu https://www.academia.edu

• ResearchGate https://www.researchgate.net

• Semantic Scholar https://www.semanticscholar.org

Tarih Kurumları ve Müzeler

• British Museum https://www.britishmuseum.org

• Smithsonian Institution https://www.si.edu

• National Archives (UK) https://www.nationalarchives.gov.uk

• Library of Congress https://www.loc.gov

Akademik Kaynakça

Temel Eserler

1. Brian P. Levack – The Witch-Hunt in Early Modern Europe

2. Ronald Hutton – The Witch

3. Lyndal Roper – Witch Craze

4. Wolfgang Behringer – Witches and Witch-Hunts

5. Anne Llewellyn Barstow – Witchcraze

6. Stuart Clark – Thinking with Demons

7. Carlo Ginzburg – Ecstasies

8. Carlo Ginzburg – The Night Battles

9. Richard Kieckhefer – European Witch Trials

10. Norman Cohn – Europe's Inner Demons

11. Malcolm Gaskill – Witchfinder

12. James Sharpe – Instruments of Darkness

13. Robin Briggs – Witches and Neighbours

14. Geoffrey Scarre & John Callow – Witchcraft and Magic in Europe

15. Gustav Henningsen – The Salazar Documents

Engizisyon

16. Edward Peters – Inquisition

17. Henry Kamen – The Spanish Inquisition

18. John Tedeschi – The Prosecution of Heresy

19. Christopher Black – The Italian Inquisition

20. Michael D. Bailey – Fearful Spirits

Kadın Tarihi

21. Silvia Federici – Caliban and the Witch

22. Marianne Hester – Lewd Women and Wicked Witches

23. Deborah Willis – Malevolent Nurture

24. Diane Purkiss – The Witch in History

25. Christina Larner – Enemies of God

Erken Modern Avrupa

26. Keith Thomas – Religion and the Decline of Magic

27. Owen Davies – Witchcraft, Magic and Culture

28. Hugh Trevor-Roper – The European Witch Craze

29. Alan Macfarlane – Witchcraft in Tudor and Stuart England

30. H. C. Erik Midelfort – Witch Hunting in Southwestern Germany

Birincil Kaynaklar

31. Heinrich Kramer – Malleus Maleficarum

32. Jean Bodin – De la Démonomanie des Sorciers

33. Martin Del Rio – Disquisitiones Magicae

34. Reginald Scot – The Discoverie of Witchcraft

Hukuk ve Tarih

35. The Salem Witch Trials Documentary Archive

36. Oxford Reference

37. Cambridge History of Christianity

38. Encyclopedia of Religion (Macmillan)

39. Oxford Bibliographies – Witchcraft

40. Cambridge Companion to Witchcraft

Odak Anahtar Kelime:Hristiyan Engizisyonu

İkincil Anahtar Kelimeler:

• cadı avları

• cadılık tarihi

• Malleus Maleficarum

• Engizisyon mahkemeleri

• Salem Cadı Mahkemeleri

• Avrupa tarihi

• Orta Çağ cadıları

• cadı yargılamaları

• kadın ve cadı avları

• witch hunts

Odak Anahtar Kelimeler: Hristiyan Engizisyonu, cadı avları, cadı mahkemeleri, Malleus Maleficarum, Engizisyon, Orta Çağ Avrupa'sı, cadılık tarihi, kadınların cadılıkla suçlanması, Avrupa tarihi, Salem cadı mahkemeleri.