Karpuz Savaşı

1856 Panama'daki "Karpuz Çatışması" (Watermelon Riot veya Karpuz Savaşı / Watermelon War olarak da bilinir), tarihin en absürt ve tuhaf uluslararası olaylarından biridir. 15 Nisan 1856 akşamı, o dönem New Granada Cumhuriyeti'ne (bugünkü Kolombiya ve Panama) bağlı olan Panama Şehri'nde (Panama City) meydana geldi.

Karpuz Savaşı gazete haberi

Karpuz Savaşının Başlangıcı

California Altın Hücumu (1848-1855) sonrası, binlerce Amerikalı California'ya gitmek için Panama Kıstağı'nı kullanıyordu. 1855'te tamamlanan Panama Demiryolu sayesinde Atlantik'ten Pasifik'e geçiş kolaylaşmıştı.

Yolcular trenle Panama Şehri'ne geliyor, oradan vapurla devam ediyordu. Bekleme sırasında birçok Amerikalı içki içiyor, sokaklarda dolaşıyordu.

Akşam saatlerinde, sarhoş bir Amerikalı yolcu (genellikle Jack Oliver veya "New York Jack" olarak anılır) sokak satıcısı José Manuel Luna'nın tezgâhından bir dilim karpuz aldı.

Karpuzun fiyatı yaklaşık 5-10 sent (bir "real") idi. Oliver dilimi yedi, beğenmedi (ekşi buldu), yere attı ve ödemeyi reddetti. Satıcı para istediğinde tartışma çıktı, Oliver küfür etti, tabanca çekti; Luna bıçak çıkardı. Bir Amerikalı arkadaş para ödeyip olayı yatıştırmaya çalıştı ama gerginlik devam etti.

Bir Panamalı (Miguel Habrahan) tabancayı kapıp kaçtı. Bu sırada silah patladı (kimin ateş ettiği tartışmalı).

Karpuz Savaşının Tasviri

Çatışmanın Büyümesi

Olay hızla yayıldı. Yerel halk (çoğunlukla siyah ve melez Panamalılar, yoksul kesim) Amerikalılara karşı öfkelendi. Yüzlerce kişi maçeteler, taşlar, sopalarla saldırıya geçti. Amerikalılar da tabancalarıyla karşılık verdi. Çatışma saatlerce sürdü. Oteller, dükkânlar yağmalandı ve yakıldı. Demiryolu istasyonu bile hedef alındı.

Bazı kaynaklara göre William Walker'ın (ünlü Amerikan filibuster'ı) Panama'yı işgal edeceği söylentisi de halkı galeyana getirdi.

Çatışmanın sonuçları

Yaklaşık 15-18 Amerikalı öldü, 2 Panamalı öldü. Her iki taraftan 15-30 civarı yaralı vardı. Olay "Karpuz Savaşı" veya "Karpuz Ayaklanması" diye anıldı çünkü tetikleyici tek bir karpuz dilimiydi (değeri 5-10 sent).

ABD, olayı "Amerikan vatandaşlarına saldırı" olarak gördü ve tazminat talep etti. New Granada (Kolombiya), sonunda ABD'ye 412.000 dolar (bazı kaynaklarda 160.000 dolar) tazminat ödedi.

Bu olay, ABD'nin Panama'da kalıcı askeri varlık kurmasına (kıyılara savaş gemileri yerleştirmesi) ve 1856'da ilk ABD askeri müdahalesine yol açtı. Uzun vadede, bu tür olaylar ve ABD'nin Kıstağı koruma hakkı (1846 Mallarino-Bidlack Antlaşması) 1903'te Panama'nın Kolombiya'dan ayrılması ve Panama Kanalı'nın ABD kontrolünde inşasına zemin hazırladı.

Kısaca bir dilim karpuz yüzünden çıkan basit bir kavga, sarhoşluk, ırk/kültür gerilimi, ekonomik sömürü hissi ve dönemin emperyalist dinamikleriyle birleşince büyük bir isyana ve uluslararası krize dönüştü. Tarihçiler bunu "ABD'nin Latin Amerika'daki ilk büyük anti-Amerikan ayaklanmalarından biri" olarak değerlendirir.