Makarnanın hikayesi

Murat Durdu
27 Şub
2 dakikada okunur

Pasta; Makarna

Makarnanın (İtalyanca Pasta) çıkış öyküsü, binlerce yıllık bir yolculuk ve farklı kültürlerin katkılarıyla doludur. En eski izler Çin'e uzanıyor, ama modern İtalyan makarnasının şekillenmesi Akdeniz havzasında, özellikle Sicilya üzerinden gerçekleşti.

En Eski Kökenler (MÖ 3000'ler ve öncesi)

Noodle

Çin'de noodle benzeri yiyecekler çok erken dönemde ortaya çıktı. Arkeolojik kazılarda MÖ 4000-3000 yıllarına ait pirinç veya buğday unundan yapılmış noodle kalıntıları bulundu. Örneğin 2005'te Lajia kazısında 4000 yıllık noodle bulundu.

Bu, hamuru çekip kurutarak uzun süre saklanabilir hale getirme fikrinin en eski örneklerinden biridir. Çinliler pirinç veya buğdayla noodle yapıyordu, ama bu bugünkü İtalyan makarnasından farklıydı (daha çok erişte/noodle tarzı).

Akdeniz ve Orta Doğu'da Yayılma

Araplar ve Müslüman dünyası da benzer ürünler üretiyordu. 9. yüzyılda (hatta daha erken) Sicilya'da (Arap hakimiyeti döneminde) itriyya adlı kuru iplik/şerit hamur ürünleri biliniyordu.

Arap coğrafyacı El-İdrisi 1154'te Sicilya'da kuru makarna üretildiğini ve ihraç edildiğini yazıyor, bu kayıt bugünkü makarnanın en eski net kayıtlarından biri.

Bu teknik muhtemelen Araplar aracılığıyla Sicilya'ya geldi ve oradan tüm İtalya'ya yayıldı. Güneşte kurutup uzun süre saklama yöntemi makarnayı ticari bir ürün haline getirdi.

Marco Polo Efsanesi (En Yaygın Hikaye)

Marco Polo 1295'te Çin'den dönünce makarnayı (spagettiyi) İtalya'ya getirdi. Marco Polo'nun seyahatnamesinde Çin'de gördüğü şey muhtemelen sago palmiyesinden yapılan nişastalı bir yiyecekti.

Efsane 1920'lerde ABD'de bir makarna dergisinde (The Macaroni Journal) çıkan uydurma bir hikâyeden çıktı ve yayıldı. Gerçekte İtalya'da makarna Polo'dan en az 100-200 yıl önce biliniyordu (Genoa'da 1279'da "macaronis" diye bir kayıt var).

İtalya'da Makarnanın Yükselişi

Etrüskler (MÖ 4. yüzyıl)

Bazı mezar kabartmalarında hamur şekillendirme aletleri görülüyor, ama yorumlar tartışmalı.

Romalılar

MÖ 1. yüzyılda "lagana" (lazanya benzeri katmanlı hamur) biliniyordu.

13.-14. yüzyılda Güney İtalya'da (özellikle Napoli ve Gragnano civarı) kuru makarna endüstrisi doğdu. Durum buğdayı (irmik) sayesinde uzun süre bozulmadan saklanabiliyordu.

17'nci yüzyılda endüstriyel üretimle makarna ucuzladı ve halk yemeği oldu. Bugün İtalya'da 300'den fazla makarna çeşidi var ve "pasta" ulusal gurur.

Özetle Makarnanın Gerçek Çıkış Öyküsü

Makarna tek bir kişinin veya ülkenin icadı değil; bağımsız olarak birden fazla kültürde gelişti:

En eski noodle'lar; Çin (MÖ 3000+)
Kuru, saklanabilir versiyon; Orta Doğu/Araplar (9.-12. yüzyıl)
Modern İtalyan makarnası (durum buğdayı + kurutma + yüzlerce şekil) → Sicilya üzerinden İtalya (12.-14. yüzyıl)

Bugün "makarna" dediğimiz şey esasen İtalyan mutfağının eseri, ama kökleri küresel bir hikaye. Erişte, noodle, udon, ramen... hepsi aynı ailenin farklı dalları.