Altay Yaratılış Destanı Türk mitolojisindeki en bilinen ve temel yaratılış efsanesi Altay Yaratılış Destanı'dır. Bu destan, evrenin ve insanın nasıl oluştuğunu anlatır. Başlangıçta Her Şey Su idi Destana göre, evrende hiçbir şey yokken sadece uçsuz bucaksız, büyük bir su vardı. Bu suyun üzerinde Ülgen adında bir tanrı uçmaktaydı. Ülgen, evreni ve dünyayı yaratmak ister, ancak yalnız başına bunu başaramaz. Ak Ana'nın Ortaya Çıkışı Ülgen yalnızlıktan sıkılıp ne yapacağını düşünürken, su dalgalanır ve suyun içinden Ak Ana (Ak Ene) adında bir varlık çıkar. Ak Ana, Ülgen'e "Yarat, oldum de olsun!" diyerek yaratma gücünün sırrını fısıldar ve suya geri döner, bir daha da görünmez. Yeryüzünün Yaratılışı Ak Ana'nın bu sözü üzerine Ülgen, yaratmaya başlar. Önce yeri, sonra sırasıyla güneşi, ayı, yıldızları ve insanı yaratır. Yeryüzünü yaratmak için toprağa ihtiyacı vardır. Erlik'in Ortaya Çıkışı ve Kötülüğün Başlangıcı Bu sırada Erlik adında bir varlık ortaya çıkar. Bazı anlatılarda Ülgen'in yarattığı ilk insan, bazı anlatılarda ise onun karanlık yüzü veya ikizi olarak geçer. Erlik, Ülgen'e toprak bulup getirebileceğini söyler. Ülgen sinirlense de Erlik suya dalar ve suyun dibinden bir dağ bulur, oradan bir parça toprak koparıp ağzına atar. Bir parça toprağı da Ülgen'e verir. Ülgen bu toprağı suyun üzerine serper ve "Yaptım oldu!" der. Toprak büyümeye başlar. Ancak Erlik'in ağzına attığı toprak da büyümeye başlar ve onu boğacak hale gelir. Ülgen'in "Tükür!" buyruğuyla Erlik ağzındaki toprağı yere tükürür. Bu tükürükler, başlangıçta dümdüz olan dünyaya tepeler, dağlar, dereler ve çukurlar olarak yansır. Bu durum, dünyanın düzgünlüğünü bozarak kötülüğün ilk izlerini taşır. İnsanın Yaratılışı ve Erlik'in İhaneti Ülgen, toprağı ve yeryüzünü yarattıktan sonra insanı yaratmaya karar verir. Bazı anlatılarda kamıştan kemikleri, kilden bedenleri olan yedi erkek yaratır ve onlara ruh üfler. Erlik ise Ülgen'in yaratılışına müdahale etmeye çalışır ve insanlara kötülüğü, ölüm ve hastalıkları getirir. Ülgen, Erlik'in bu ihanetine kızarak onu yer altı dünyasına sürer ve orayı Erlik'in yönetimine verir. Gök Katları ve Yaratılışın Tamamlanması Ülgen, yeryüzünü ve insanı yarattıktan sonra gökleri de yedi veya dokuz kat olarak yaratır ve buralara iyi ruhları yerleştirir. Kendisi de göğün en yüksek katına yerleşir. Bu destan, Türk mitolojisindeki kozmogonik (evrenin yaratılışına dair) anlatıların temelini oluşturur ve Türk halklarının dünya görüşünü, iyilik-kötülük mücadelesini ve insanın evrendeki yerini anlamak için önemli bir kaynaktır. Kaynaklar Aşağıda Altay Yaratılış Destanı (Altay Yaratılış Miti) hakkında doğrudan okuyabileceğiniz, ücretsiz erişilebilen ve güvenilir .org, .edu ve .gov uzantılı çevrimiçi kaynaklar yer almaktadır. .ORG Internet Sacred Text Archive (Sacred Texts) World History Encyclopedia Türk Dil Kurumu – DergiPark'ta yayımlanan ilgili makalelere erişim için DergiPark Vikikaynak – Altay Yaratılış Destanı metni .EDU Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi – Çağdaş Mitoloji ve Sembolizm Perspektifinde Altay Türklerinin Yaradılış Destanı University of Pennsylvania – Penn Museum Harvard University – Center for Middle Eastern Studies Indiana University Libraries – Uralic and Altaic Studies Resources .GOV Library of Congress Digital Collections National Endowment for the Humanities (EDSITEment) Smithsonian Institution Digital Resources Açık erişimli akademik makaleler Edebî Eser-Folklor İlişkisi Bağlamında Türk Destanı ve Altay Yaratılış Miti Üzerine Bir Değerlendirme (DergiPark) Kozmogoni Mitleri Ekseninde Altay Destanlarında Başlangıç (DergiPark) Altay, Tuva ve Hakas Destanlarında Tabiat Kültleri (Ahi Evran Üniversitesi Açık Erişim) Çağdaş Mitoloji ve Sembolizm Perspektifinde Altay Türklerinin Yaradılış Destanı'nın Hareketli Grafik Uygulaması (Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim) Birincil metin Altay Yaratılış Destanı (tam metin) – Vikikaynak Akademik araştırma açısından özellikle DergiPark, Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim Sistemi, Library of Congress ve Vikikaynak'taki tam metin birlikte kullanıldığında hem destanın özgün anlatısını hem de güncel bilimsel değerlendirmelerini okuyabilirsiniz.

Türk mitolojisinde ilk insanın yaratılışı, farklı destan ve söylencelerde bazı farklılıklar gösterse de, ana hatlarıyla Altay Yaratılış Destanı'nda anlatılan şekliyle bilinir. Bu destan, insanların nasıl meydana geldiğini açıklayan en yaygın ve detaylı anlatıdır. Altay Yaratılış Destanı'nda İlk İnsan * Tanrı Ülgen'in İnsanı Yaratma İsteği: Evreni, yeri, göğü ve diğer varlıkları yaratan yüce tanrı Ülgen, bir süre sonra bu yaratılışı taçlandırmak ve evrene bir anlam katmak ister. Bu düşünceyle insanı yaratmaya karar verir. * İlk İnsan: Destana göre Ülgen, insanı yaratmak için farklı malzemeler kullanır. Genellikle toprak (çamur) ve kamış öne çıkar. İnsan bedeninin kemiklerinin kamıştan, etinin ve derisinin ise topraktan (kilden) yapıldığına inanılır. Ülgen, bu malzemeleri kullanarak bir insan taslağı (heykelcik) yapar. * Ruh Üfleme ve Can Veriş: İnsan taslağını tamamladıktan sonra, Ülgen bu taslağa ruh üfler ve böylece ilk insana can verir. Bu an, cansız maddenin canlanması ve insanın varoluşunun başlangıcıdır. Ruhun üflenmesi, insanın ilahi bir kökene sahip olduğunu ve tanrısal bir öz taşıdığını vurgular. * Erlik'in Müdahalesi ve Kötülüğün Girişi: Tam da bu noktada, Erlik (Ülgen'in karanlık ikizi veya isyankar ruhu) devreye girer. Erlik, Ülgen'in yarattığı insana kıskançlıkla veya kötü niyetle yaklaşır. Bazı anlatılarda, Ülgen'in insanı yarattıktan sonra kısa bir süreliğine yanından ayrılması veya uyuması sırasında Erlik'in insana müdahale ettiği söylenir. Erlik, insanı baştan çıkarmaya, ona kötü alışkanlıklar aşılamaya veya ona ölüm, hastalık gibi olumsuzlukları getirmeye çalışır. * İlk İnsanların Çoğalması ve Yaşam: Ülgen, Erlik'in müdahalesine rağmen yaratılışını tamamlar ve ilk insanlara yaşama ve çoğalma yeteneği verir. Bu ilk insanlar, genellikle yedi erkek ve yedi kadın olarak tasvir edilir. Onlar aracılığıyla insanlık türemeye ve yeryüzüne yayılmaya başlar. Erlik'in getirdiği kötülükler ise insanların yaşamının bir parçası haline gelir ve iyi ile kötünün mücadelesi başlar. Bu yaratılış efsanesi, Türk mitolojisinde insanın sadece fiziksel bir varlık olmadığını, aynı zamanda ilahi bir nefesle donatılmış, ruhsal bir boyutu olan bir varlık olduğunu gösterir. Ayrıca, dünyadaki iyi ve kötü arasındaki mücadelenin kökenini de bu yaratılış anıyla ilişkilendirir.

Zerdüşt Efsanesi: Yaratılış ve Kozmik Mücadele Zerdüştlük mitolojisinin temelini oluşturan en önemli efsane, dünyanın yaratılışı ve iyilik ile kötülük arasındaki kozmik mücadeledir. Bu efsane, Zerdüştî kutsal metinleri Avesta ve özellikle Pehlevi metinleri olan Bundahişn'de detaylı olarak anlatılır. Efsane Başlangıçta, sadece iki kozmik güç vardı: Ahura Mazda (Hürmüz - Bilge Tanrı): Aydınlık, iyilik, yaratılış, bilgelik ve yaşamın ruhu. Sonsuz ışıkta, zamanın ötesinde var olan yüce ve kutsal bir varlıktı. Angra Mainyu (Ahriman - Kötü Ruh): Karanlık, kötülük, yıkım, kaos ve ölümün ruhu. Sonsuz karanlıkta, aşağıda var olan yıkıcı ve lanetli bir varlıktı. Bu iki zıt güç, sonsuzluğun derinliklerinde ayrı ayrı var oldular. Ahura Mazda, her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten, gelecekteki her şeyi öngören bir varlıktı. Angra Mainyu ise bilginin zayıf, yıkıcı ve tamamen cahil bir varlıktı. Ahura Mazda, iyi düşünceyle evreni yaratmaya karar verdi. O, iyi yaratılışın ruhu olan Spenta Mainyu'yu (Kutsal Ruh) ve altı yüce varlık olan Ameşa Spentalar'ı (Cömert Ölümsüzler) yarattı. Bu Ameşa Spentalar, Ahura Mazda'nın çeşitli özelliklerinin kişileşmiş halleriydi ve evrenin düzenini ve uyumunu sağlayacaklardı. Angra Mainyu ise bu durumu fark etti ve Ahura Mazda'nın ışığını kıskandı. Kıskançlık ve yıkım arzusuyla dolup taştı. Ahura Mazda, Angra Mainyu'nun yıkıcı doğasını bildiği için, ona iyi ve kötü arasında 9000 yıllık bir zaman süresi için bir "barış anlaşması" teklif etti. Bu süre zarfında, iyilik ve kötülük mücadele edecek ve sonunda iyilik kazanacaktı. Angra Mainyu, bu anlaşmayı kabul etti, ancak asıl amacı yine de yıkımdı. Ahura Mazda, bu 9000 yıllık sürenin ilk 3000 yılında ruhsal ve manevi dünyayı yarattı. Ardından, ikinci 3000 yıllık dönemde, fiziksel evreni yarattı: Gökyüzü: Taş gibi sağlam. Su: Gökyüzünün altında. Toprak: Suyun üzerinde, ortasında. Bitkiler: Topraktan filizlenen ilk yaşam. İlk Boğa (Gau Evordata/Geuş Urvan): Canlılığın ve verimliliğin sembolü. İlk İnsan (Gayomard): Ölümden sonraki yaşamın ve insanlığın başlangıcı. Ateş: Her şeyin içinde yanan, aydınlık ve arındırıcı bir güç. Angra Mainyu, Ahura Mazda'nın bu kusursuz yaratılışını gördüğünde öfkelendi ve kaos yaratmak için saldırdı. Karanlık güçlerini ve iblislerini (Daeva'lar) Ahura Mazda'nın yaratılışının üzerine saldı: Gökyüzüne delik açtı. Suları kirletti ve zehirledi. Bitkileri kuruttu. İlk Boğa'yı öldürdü, ancak boğanın bedeninden tüm diğer hayvanlar ve bitkiler türedi. İlk İnsan Gayomard'ı öldürdü, ancak onun tohumundan ilk insan çifti olan Maşya ve Maşyane ortaya çıktı. Ateşe duman ve is kattı, ancak ateşin özünü yok edemedi. İyilik ve Kötülüğün Mücadelesi Angra Mainyu'nun saldırıları sonucunda dünya kirlilik, hastalık, ölüm, acı ve yıkımla doldu. Ancak Ahura Mazda, bu yıkımı bile iyiliğe dönüştürmeyi başardı. Ölen ilk boğanın ve ilk insanın tohumları, yeni yaşamın ve türlerin filizlenmesini sağladı. Şimdi dünya, Ahura Mazda'nın iyiliği ile Angra Mainyu'nun kötülüğü arasında bir savaş alanı haline geldi. İnsanlar, bu mücadelede önemli bir role sahipti. Onların özgür iradeleri vardı ve Ahura Mazda'nın yolunu seçerek, iyi düşünce, iyi söz ve iyi eylemlerle evrendeki iyiliğin zaferine katkıda bulunabilirlerdi. Sonun Gelişi (Faraşokereti) Zerdüştlük inancına göre, bu kozmik mücadele sonsuza kadar sürmeyecek. 9000 yıllık sürenin sonunda, Ahura Mazda'nın iyiliği kesin olarak galip gelecek. Bu son olaya Faraşokereti (Yenilenme) denir. O zaman tüm kötülükler temizlenecek, ölüler dirilecek ve evren yeniden başlangıçtaki mükemmel, kusursuz durumuna dönecektir. Angra Mainyu ve iblisleri sonsuza dek yok olacak, dünya sonsuz aydınlık ve uyum içinde olacaktır. Bu efsane, Zerdüştlüğün dualist (ikici) yapısını, iyilik ve kötülük arasındaki çatışmanın merkeziliğini, insanlığın rolünü ve nihai zaferin umudunu ortaya koyar. Kaynaklar Zerdüşt yaratılış anlatısı ve Ahura Mazda–Angra Mainyu arasındaki kozmik mücadeleyi doğrudan inceleyebileceğiniz, erişilebilir ve güvenilir .org, .edu ve .gov uzantılı kaynaklar aşağıdadır. .ORG Kaynakları The Zoroastrian Trust Funds of Europe (ZTFE) Library – The Bundahishn ("Creation") Avesta.org – Sacred Texts of Zoroastrianism Avesta.org – Bundahishn (Middle Persian Creation Text) Avesta.org – The Gathas of Zarathushtra Zoroastrian Heritage – Creation and Cosmology Zoroastrian Heritage – Ahura Mazda Zoroastrian Heritage – Ahriman (Angra Mainyu) .EDU Kaynakları Humanities LibreTexts – Ahura Mazda and Angra Mainyu (Bundahishn, Chapter 1) University of Chicago – Internet Sacred Text Archive (Zoroastrian Texts) Harvard University – Center for Hellenic Studies (Zoroastrian Studies Resources) University of Pennsylvania – Online Books Page: Zoroastrian Texts .GOV Kaynakları Library of Congress – Zoroastrianism Resources Library of Congress Digital Collections (Zoroastrianism Search) National Endowment for the Humanities (NEH) – Zoroastrianism Resources Özellikle Bundahišn (Bundahishn), Zerdüşt kozmogonisini ve Ahura Mazda ile Angra Mainyu arasındaki kozmik mücadeleyi sistematik biçimde anlatan en önemli Orta Farsça metindir. Gathalar (Yasna 28–34, 43–53) ise Zerdüşt'e atfedilen en eski metinler olup yaratılış ve iyilik-kötülük ikiliğinin erken teolojik temelini sunar.

Ahura Mazda kendini peygamber Zerdüşt'e (Zarathushtra) vahiy yoluyla göstermiştir. Bu karşılaşmalar ve vahiyler, Zerdüştlüğün temel metinleri olan Gathalar'da anlatılır. Zerdüşt'ün Ahura Mazda ile ilk karşılaşması ve peygamberlik deneyimi genellikle şu şekilde tasvir edilir: Zerdüşt, 30 yaş civarındayken, toplumsal ve dini kargaşanın olduğu bir dönemde, inzivaya çekilmiştir. Bu inziva döneminde, nehir kenarında veya bir dağda olduğu rivayet edilir. Zerdüştün Miraç öyküsü Zerdüşt (temsili, Gemini) Bu ruhani yolculuk sırasında, Zerdüşt'ün karşısına Vohu Manah (İyi Düşünce) adlı baş melek çıkar. Vohu Manah, Zerdüşt'e ilk vahiyleri iletir ve onu ruhani olarak Ahura Mazda'nın huzuruna götürür. Bu deneyim, bir tür "Miraç" olarak da nitelendirilebilir. Zerdüşt'e bu yolculukta diğer altı ışık saçan varlık veya Ameşa Spentalar (Ölümsüz Kutsallar) eşlik eder. Ahura Mazda, Zerdüşt'e kendisini "Bilge Rab", "her şeyi bilen" ve "Aklın Efendisi" olarak tanıtır. Ona evrenin düzenini, iyilik ve kötülük arasındaki ezeli mücadeleyi, insanlığın özgür iradesini ve doğru yolu anlatır. Zerdüşt, bu vahiyler aracılığıyla Ahura Mazda'nın tek yüce Tanrı olduğunu ve onun tamamen iyi olduğunu kavrar. Zerdüşt'ün Ahura Mazda'dan aldığı bu vahiy ve ilahi bilgiler, Gathalar adı verilen ilahilerde toplanmıştır. Gathalar, Zerdüşt'ün kendi sözleri olarak kabul edilir ve Zerdüştlüğün kutsal kitabı Avesta'nın en eski ve en önemli bölümünü oluşturur. Bu ilahilerde Zerdüşt, Ahura Mazda'ya sorular sorar, ondan rehberlik ister ve aldığı cevapları insanlara duyurur. Zerdüşt, bu vahiy deneyiminden sonra Ahura Mazda'nın mesajını yaymak için vaazlarına başlamış ve insanları yeni inanca yönlendirmeye çalışmıştır. Başlangıçta zorluklarla karşılaşsa da, sonunda mesajını Kral Vishtaspa'ya ulaştırmış ve onun desteğiyle Zerdüştlük yayılmaya başlamıştır. Zerdüştlük inancında Ahura Mazda'nın Zerdüşt'e kendini göstermesi, bir peygamber aracılığıyla ilahi gerçeğin insanlığa aktarılmasının ve iyilik ile aydınlığın yolunun gösterilmesinin bir sembolüdür. Kaynaklar Ahura Mazda'nın Zerdüşt'e vahiy/görünüm (revelation, vision) göstermesi ve onunla görüşmesi geleneğini incelemek için yararlanabileceğiniz güvenilir çevrimiçi kaynaklar: Encyclopaedia Iranica – AHURA MAZDĀ Encyclopaedia Iranica – GĀTHĀS I: Texts Encyclopaedia Iranica – AHURA Avesta.org – The Gathas of Zarathushtra Avesta.org – Yasna (özellikle Yasna 28–34, 43–46) Sacred Texts – Zend Avesta (The Sacred Books of the East) Encyclopaedia Britannica – Zoroaster Encyclopaedia Britannica – Zoroastrianism Stanford Encyclopedia of Philosophy – Zoroastrianism World History Encyclopedia – Zoroaster World History Encyclopedia – Zoroastrianism Oxford Reference – Zoroaster (erişim gerektirebilir) Internet Encyclopedia of Philosophy – Zoroastrianism Harvard University – Harvard Iranian Studies kaynakları SOAS University of London – Zoroastrian Centre kaynakları Birincil metinler (özellikle Ahura Mazda–Zerdüşt diyalogları için): Yasna 28 Yasna 29 Yasna 30 Yasna 31 Yasna 43 Yasna 44 Yasna 45 Yasna 46 Vendidad (Videvdad) Fargard 1–22 Dēnkard (Book 7) İngilizce çeviri Bundahišn (Greater Bundahishn) Akademik PDF ve açık erişim kaynaklar: Academia.edu – Zarathustra and the Gathas JSTOR Google Scholar Project MUSE Bu kaynaklar, Zerdüşt'ün Ahura Mazda ile ilk karşılaşması, Vohu Manah aracılığıyla ilahi huzura kabul edilmesi ve Ahura Mazda ile gerçekleştirdiği diyaloglara ilişkin hem birincil metinleri hem de akademik yorumları kapsar.

İskandinav Mitolojisindeki kutsal ağaç Yggdrasil'in Sembolizmi ve Önemi: Evrenin Ekseni ve Dayanağı: Yggdrasil, tüm evrenin merkezi, dayanağı ve bir arada tutan gücü olarak kabul edilir. Evrenin iyiliği, Yggdrasil'in iyiliğine bağlıdır. Yaşamın ve Ölümün Döngüsü: Ağacın hayvanlar tarafından kemirilmesi, onun da bir ömrü olduğunu ve Ragnarok (kıyamet) geldiğinde yanacağını gösterir. Ancak Ragnarok sonrası yeni bir yaşamın Yggdrasil'in köklerinden başlayacağı da düşünülür. Bilgelik ve Bilgi Kaynağı: Odin'in runları öğrenmek için kendini feda ettiği yer olması, Yggdrasil'i bilginin ve bilgeliğin sembolü haline getirir. Kozmik Bağlantı: Cennet, dünya ve yeraltı arasındaki bağlantıyı somutlaştırır. Yggdrasil Yggdrasil, sadece bir ağaçtan daha fazlası; İskandinav mitolojisinin tüm kozmolojisini ve yaşam döngüsünü simgeleyen merkezi bir figürdür.

İskandinav mitolojisinde Yggdrasil İskandinav mitolojisinde Yggdrasil, evrenin merkezinde yer alan ve dokuz diyarı birbirine bağladığına inanılan devasa ve kutsal bir ağaçtır. Genellikle büyük bir dişbudak ağacı olarak tasvir edilir ve "Dünyalar Ağacı" veya "Kader Ağacı" olarak da bilinir. Yggdrasil Yggdrasil ne demek? "Yggdrasil" kelimesinin anlamı "Ygg'in atı"dır. Ygg, tanrı Odin'in birçok isminden biridir. Odin'in, runların sırlarını öğrenmek için dokuz gün ve gece boyunca bu ağacın dallarına kendini asması bu ismin kökeni olarak gösterilir. Ebediyen yeşil kalan, tüm ağaçların en büyüğü ve en iyisi olarak tasvir edilir. Kökleri dünyanın çekirdeğine kadar uzanır, dalları ise tüm dünyaları kapsar ve gökyüzüne ulaşır. Yggdrasil'in üç ana kökü bulunur ve her biri farklı bir dünyaya uzanır, üç ayrı pınardan beslenir: Urd'un Kuyusu (Urdarbrunnr) Asgard kökünün altında yer alır. Kaderi ören üç Norn (Urd, Verdandi, Skuld - Geçmiş, Şimdi ve Gelecek) tarafından korunur. Tanrılar burada toplanıp önemli kararlar alırlar. Mimir'in Kuyusu (Mimisbrunnr) Jotunheim'da yer alır. Bilgelik pınarıdır ve ünlü dev Mimir tarafından korunur. Odin, bilgeliğe ulaşmak için bir gözünü feda ederek bu pınardan içmiştir. Hvergelmir Niflheim'da yer alır. Tüm nehirlerin ve varlıkların zehirli kaynağı olduğu söylenir. Ejderha Nidhogg bu kökü kemirir. Kaynaklar Encyclopaedia Britannica – Yggdrasil World History Encyclopedia – Yggdrasil The Viking Society for Northern Research University of Pittsburgh – Norse Mythology Resources Internet Sacred Text Archive – Poetic Edda Internet Sacred Text Archive – Prose Edda Project Gutenberg – The Prose Edda Project Gutenberg – The Elder Edda Oxford Reference – Yggdrasil University of Cambridge – Department of Anglo-Saxon, Norse and Celtic University of Texas – Norse Mythology Collection The British Museum Collection Search National Museum of Denmark DergiPark Akademik Arama JSTOR Search – Yggdrasil Academia.edu – Yggdrasil Studies Open Library – Norse Mythology Resources Mythopedia – Yggdrasil Norse Mythology for Smart People – Yggdrasil Dünya ağacı Yggdrasill, Tanrı Odin, Ygddrasilin dibindeki tanrı Mimir'in kuyusuna yaklaşırken; Kaynak: https://www.britannica.com/topic/Yggdrasill?utm

Anlaşıldı siz bana derdimi döktürmek istiyorsunuz...Evet dertliyim, çekiyorum; evet haklısınız, benim şen ve neş'eli yüzüm sizi aldatmamış; benim gülmem, tıpkı sınıf arkadaşlarının önünde hıçkırıklarını zapteden içli bir çocuğun gülmesi gibidir; benim te-bessümlerimin altında gururlu bir elem gizlidir. Izdırap ve gülümseyiş Kaynak H. Beraud. Şişko, Çev. Ş. Kaya, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938. s. 92 Çoğunlukla öyledir. Sanırım dünyanın her yerinde durum aynıdır.

Türk mitolojisinde Kayra Han (ya da Kayır Han, Kayrakan), evrenin ve tüm tanrıların yaratıcısı olarak kabul edilen, yüce ve baş tanrıdır. Altay, Tuva, Hakas ve Yakut mitolojilerinde önemli bir figürdür. Kayra Han, Türk mitolojisinde yaratılışın, düzenin ve mutlak gücün temsilcisi olarak büyük bir öneme sahiptir. Tengricilik inancında hala önemli bir figür olarak görülmekte ve Türk kültüründe adalet, bilgelik ve düzenin en büyük sembollerinden biri olarak kabul edilmektedir. Kayra Han (Temsili, Gemini) Özellikleri ve Önemi: Yaratıcı Tanrı Kayra Han, Türk mitolojisinde Gök Tengri'den sonra en büyük tanrıdır. Tüm her şeyin yaratıcısı olduğuna inanılır. Evrenin yazgısını belirler ve diğer tüm tanrıları o yaratmıştır (Gök Tengri hariç). Bu anlamda, diğer tanrıların ona bağlı ve onun emirlerini yerine getiren varlıklar olduğu düşünülür. Göğün En Üst Katında İkamet Göğün 17. katında oturduğuna inanılır. Görünmez bir varlık olduğu kabul edilir ve fiziksel bir tasviri pek yapılmaz, daha çok soyut yönü üzerinde durulur. İyilik ve Bilgelik İyilik yönü ağır basar. Adalet ve bilgelik sembolü olarak anılır. İnsanların kaderini belirleyen ve doğru yolu gösteren bir bilgelik kaynağıdır. Yaşam Ağacı ve İnsanlığın Atası Yeryüzünü yarattıktan sonra dokuz dallı bir ağaç (çam veya kayın) diktiği ve bu ağacın dallarından dokuz kişinin türediği, dokuz ulusun da buradan meydana geldiği anlatılır. Bu yönüyle insanoğlunun "ata" ve "ana"sı olarak da kabul edilir. Kışı Yeryüzünde, Yazı Gökyüzünde Geçirir Farklı renklerde yıldırım çaktırır ve onun yıldırımına çarpılan kişinin şaman olduğuna inanılır. Çocukları Ülgen (iyilik tanrısı), Erlik Han (kötülük tanrısı ve yeraltı dünyasının hakimi), Mergen (bilgelik tanrısı) ve Kızagan (öfke ve cezalandırma tanrısı) gibi önemli tanrıların babasıdır. Özellikle Ülgen'in, Kayra Han'ın iyilik ve merhamet yönünü temsil ettiği düşünülür. Diğer İsimleri Kayır Han, Kayrakan, Krayir (Oğuzlarda), bazı batılı kaynaklarda Kuara (Kuğara) olarak da geçebilir. Kaynaklar Akademik ve Güvenilir Kaynaklar Encyclopaedia of Religion – Tengrism ve Türk Mitolojisi Kaynakları Persee (Fransız Akademik Veri Tabanı) JSTOR Internet Archive Google Scholar Türk Mitolojisi Odaklı Çevrimiçi Kaynaklar Dünya Mitolojisi – Gök Tengri’nin Oğlu Kayra Han (Kayır Han) Mitoloji.org.tr – Kayra Han Kimdir? TÜDEV – Kayra Han Kimdir? Ankara Postası – Türk Mitolojisi: Kayra Han Oğuzhan Öcal – Gök Tengrinin Oğlu Kayra Han Akademik Kitap ve Sözlükler (çevrimiçi kataloglarda bulunabilir) Türk Mitolojisi Türk Mitolojisinin Ana Hatları Altay Yaratılış Destanları Dictionary of Turkic Mythology Yaratılış Destanı ve Kayra Han İlişkisi İçin Sacred Texts Archive – Altaic Creation Myths Internet Sacred Text Archive Türk Dil Kurumu Kütüphanesi Özellikle İncelemenizi Önerdiğim Konular Kayra Han ve Ülgen ilişkisi Kayra Han ve Erlik Han karşıtlığı Altay Yaratılış Destanı Dokuz dallı yaşam ağacı (Uluğ Kayın) Ak Ana ve yaratılış anlatıları Tengricilik kozmolojisinde göğün katları

Hypatia (yaklaşık M.S. 370-415), antik dönemin en önemli kadın düşünürlerinden, matematikçilerinden ve astronomlarından biridir. İskenderiye'de yaşamış ve dönemin önde gelen entelektüel figürlerinden biri olmuştur. Hypatia (temsili, Gemini) İskenderiyeli Theon'un kızı olan Hypatia, babasından matematik, astronomi ve felsefe alanlarında kapsamlı bir eğitim almıştır. Atina ve Roma'da da eğitimine devam ettiği düşünülmektedir. Daha sonra memleketine geri dönerek İskenderiye Kütüphanesi'ndeki Platon Okulu'nda dersler vermeye başlamış ve bu okulun son liderlerinden biri olmuştur. Başlıca Katkıları ve Özellikleri Matematik ve Astronomi Hypatia, matematik ve astronomi alanında önemli yorumlar ve düzenlemeler yapmıştır. Özellikle Apollonius'un "Konikler" ve Diophantus'un "Aritmetika" adlı eserleri üzerine yaptığı çalışmalarla bilinir. Öklid'in "Elementler"i üzerine de babasıyla birlikte düzenlemeler yapmıştır. Gök cisimlerinin sınıflandırılması, hidrometrenin geliştirilmesi gibi alanlarda da katkıları olmuştur. Felsefe (Neoplatonizm) Hypatia, Platon'un öğretilerine dayanan Neoplatonizm felsefesinin önemli bir temsilcisiydi. Rasyonel düşünceyi ve bilimi ön planda tutan bir yaklaşıma sahipti. Eğitimci Kişiliği Sadece bilime olan katkılarıyla değil, aynı zamanda bilgiyi yayma ve öğretme tutkusuyla da tanınıyordu. Öğrencileri arasında Hristiyanlar, Yahudiler ve Paganlar gibi farklı inanç ve kökenlerden gelenler bulunuyordu. Hypatia, ayrım yapmaksızın tüm öğrenmeye aç olan herkese eğitim vermesiyle öne çıkıyordu. Sembolik Önemi Hypatia, antik dünyada kadınların bilim ve felsefe alanında aktif rol almasının önemli bir örneği olmuştur. Zekası, bilgeliği ve cesaretiyle tanınan bir figürdü. Trajik Ölüm Hypatia'nın hayatı, İskenderiye'nin yoğun dini ve siyasi çatışmalar yaşadığı bir döneme denk gelmiştir. Dönemin İskenderiye Piskoposu Cyril ile Roma valisi Orestes arasındaki çekişmelerde, Hypatia'nın Orestes'e olan yakınlığı ve Pagan bir filozof olması onu hedef haline getirmiştir. M.S. 415 yılında, fanatik bir Hristiyan çete tarafından vahşice linç edilerek öldürülmüştür. Bu olay, antik bilginin ve İskenderiye'nin entelektüel ışığının sönüşünün sembolü olarak kabul edilir. Hypatia'nın hikayesi, bilimsel özgürlüğün, düşünce hürriyetinin ve kadınların toplumdaki yerinin önemini vurgulayan güçlü bir sembol olarak günümüze kadar ulaşmıştır. Kaynaklar Birincil (antik) kaynaklar Hypatia’nın hayatını doğrudan anlatan eserler sınırlıdır; çoğu ölümünden sonra yazılmıştır: Socrates Scholasticus – Historia Ecclesiastica (Kilise Tarihi) (Hypatia’nın yaşamı, öğretimi ve öldürülmesi hakkında en önemli erken kaynak) John of Nikiu – Chronicle (Vakainame) (Hypatia’nın ölümü hakkında daha olumsuz ve tartışmalı bir anlatım içerir) Synesius of Cyrene – Letters (Mektuplar) (Hypatia’nın öğrencisi tarafından yazılmıştır; onun felsefi etkisini gösterir) 🌐 Güvenilir çevrimiçi kaynaklar Encyclopaedia Britannica – Hypatia (Akademik ve güvenilir biyografik özet) Stanford Encyclopedia of Philosophy – Hypatia (En detaylı felsefi ve tarihsel analizlerden biri) World History Encyclopedia – Hypatia of Alexandria (Tarihsel bağlam ve modern yorumlar) Internet Encyclopedia of Philosophy – Hypatia (Felsefi rolü ve Neoplatonizm bağlamı) 📚 Modern akademik kitaplar Edward J. Watts – Hypatia: The Life and Legend of an Ancient Philosopher Maria Dzielska – Hypatia of Alexandria Michael A. B. Deakin – Hypatia of Alexandria: Mathematician and Martyr Catherine Nixey – The Darkening Age (bağlamsal tartışma içerir) 🔎 Okurken dikkat edilmesi gereken noktalar Hypatia hakkında “efsaneleşmiş” modern anlatılar ile tarihsel veriler birbirine karışmıştır. Özellikle ölüm hikâyesi, farklı kaynaklarda farklı ideolojik yorumlarla aktarılır. Matematikçi, filozof ve öğretmen yönü; onun en güvenilir tarihsel kimliğidir.

Demokritos, MÖ 460-370 yıllarında yaşadı. Çağının en büyük bilginidir. Düşüncesi kendi çağını aşmıştır. Demokritos Küçük Dünya Düzeni adlı kitabında dünyanın oluşumunu bitkileri ve hayvanların ortaya çıkışını, insan varlığının hikâyesini dinsel algı dışında açıkladı. Başlangıçta insan varlığı günlerini vahşi hayvanlarla mücadele ile geçirdi. İnsanlar başlangıçta hayvanlarla elleriyle, silah olmadan dövüşüyorlardı. İlk sosyalleşme gruplaşma hayvanlara karşı oluştu. Örgütlü mücadele ortaya çıktı. Birbirlerini yüzlerini tanıdılar yardımlaşma duygusu gelişti. Bunu yapmayı onlara doğada yaşama zorunluğu öğretti. Amma daha insan değildirler. Otlayan hayvan sürüsü idiler. İnsan yapay silahların ortaya çıkmasıyla oluştu. Akıl zekâya evrildi ilk ilkel silâh yapıldı. Hayvan topluluğu insana evrildi. Bu konuda ihtiyaç insan varlığının öğretmeni oldu. İnsanlar hayvanların öğrencisidir, örümcekten yüneğirmeyi ve hekimliği, kırlangıçtan ev yapmayı, ötücü kuşlardan şarkı söylemeyi öğrendik. Küçük Dünya Düzeni adli kitapta insan böyle anlatıldı. Kaynak Yellice, M. Mitolojiden Felsefeye, Kaynak Yayınları, Birinci Basım, Nisan 2024, istanbul, s. 234.

"Zaten büyük bir hırsın en bariz hassası, ümitlere bile büyük bir ehemmiyet verdirmesidir. Hakikaten haris bir adamın hayatı olmayacak şeyleri bile olacak gibi gösteren malihulyalarla doludur." Çalışan adam Kaynak Beraud, Henri, Şişko, Çev. Şükrü Kaya, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938. s. 88.

Yunan mitolojisinde Helios, Güneş Tanrısı ve Güneş'in kişileştirilmiş halidir. Titan kuşağına ait bir tanrıdır; ebeveynleri Titan Hyperion ve Theia'dır. Kız kardeşleri Ay Tanrıçası Selene ve Şafak Tanrıçası Eos'tur. Tanrı Helios Helios, genellikle başında güneş ışınlarını simgeleyen parlayan bir taçla ve gökyüzünde dört atın çektiği (genellikle altın renkli) bir savaş arabasına binerken tasvir edilir. Her gün şafak vakti doğudan yükselir ve arabasıyla gökyüzünü kat ederek batıya doğru ilerlerdi. Geceleri ise altın bir kase içinde Okeanos'un sularında yüzerek tekrar doğuya döner ve bir sonraki günün yolculuğuna hazırlanırdı. Helios, aynı zamanda yeminlerin bekçisi ve her şeyi gören bir tanrı olarak da bilinir. Gözlerinin her şeyi gördüğüne inanıldığı için birçok mitolojik olayda tanık olarak yer almıştır. Örneğin, Persephone'nin Hades tarafından kaçırılmasına tanık olmuş ve Demeter'e durumu anlatmıştır. Helios'un en bilinen mitlerinden biri, oğlu Phaethon ile ilgilidir. Phaethon, babasının güneş arabasını bir gün kullanmak ister ve Helios'un tüm uyarılarına rağmen bu dileği kabul edilir. Ancak Phaethon, arabayı kontrol edemez, yeryüzünü ateşe verir ve Zeus'un müdahalesiyle bir yıldırım çarpması sonucu ölür. Helios, antik Yunanistan'da Olymposlular kadar önemli bir kült figürü olmasa da, özellikle Rodos Adası'nda büyük bir saygı görüyordu. Rodos'taki devasa bronz heykeli olan Rodos Heykeli (Kolossos), Antik Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri olarak kabul edilirdi ve Helios'a adanmıştı. Zamanla, Helios'un rolü ve nitelikleri, ışık tanrısı Apollon ile özdeşleştirilmeye başlanmıştır. Roma mitolojisindeki karşılığı ise Sol'dur. Kaynaklar 📜 Birincil Antik Kaynaklar (klasik metinler) Bu kaynaklar Helios’un mitolojik rolünü doğrudan veya dolaylı anlatır: Hesiodos – Theogonia (Tanrıların Doğuşu) Helios’un Titan soyundan gelişini ve kozmik rolünü açıklar. Homer – İlyada ve Odysseia Özellikle Odysseia’da Helios’un kutsal sığırları ve Odysseus’un adamlarıyla ilgili bölüm önemlidir. Homerik İlahiler (Homeric Hymns) Helios’a adanmış ilahide güneşin gökyüzündeki yolculuğu anlatılır. Apollodoros – Bibliotheca (Mitoloji Kütüphanesi) Helios’un çocukları (örneğin Phaethon) ve soy anlatımları bulunur. Ovidius – Metamorphoses (Dönüşümler) Özellikle Phaethon miti Helios’un en bilinen hikâyesidir. 🌐 Güvenilir çevrimiçi kaynaklar Theoi Greek Mythology – Helios Antik metin alıntıları ve detaylı mitolojik açıklamalar Perseus Digital Library (Tufts University) Antik Yunanca ve İngilizce klasik metinlere erişim Encyclopaedia Britannica – Helios Akademik özet ve mitolojik bağlam World History Encyclopedia – Helios Mitin kültürel ve tarihsel açıklamaları 📚 Akademik ve modern kitaplar Martin Nilsson – The Mycenaean Origin of Greek Mythology Walter Burkert – Greek Religion Jenny March – Dictionary of Classical Mythology Karl Kerényi – The Gods of the Greeks Robin Hard – The Routledge Handbook of Greek Mythology 🔥 Helios okurken özellikle dikkat edilmesi gereken mitler Phaethon’un Güneş Arabasını sürmesi (Ovidius – Metamorphoses) Odysseus’un kutsal sığırları (Odysseia) Helios’un Rodos ile ilişkisi (Rodos Kolos heykeli kültü)

Ateş Tapınağı Zerdüşt inancında ateşin, Tanrı Ahura Mazda’nın oğlu olduğuna inanılır ve bununla birlikte karanlığın, soğuğun, çürümenin zıddı olarak görülür; ateş, cehaletin karanlığını dağıtır, saflığın ve iyileştiriciliğin sıcaklığını taşır. Ahura Mazda tarafından kutsanmıştır ve yine onun krallığının, insanların dünyasındaki somut tezahürüdür. Ateşten yükselen alevin, yaratılmışlar ile yaratan arasında adeta bir köprü olduğuna, inananların yakarışlarını, dualarını Tanrı Ahura Mazda’nın gökyüzündeki krallığına taşıdığına dair bir inanç vardır. Zerdüştlük inancı mensuplarınca hiç sönmeden sürekli yanması gerektiğine inanılan ateşin muhafaza edildiği mabetlere Ahamenişler Dönemi’nde “Ateş Tapınağı”, yahut “Ateş Evi” denmiştir. Kaynaklar Zerdüştilikte ateş (Avestaca: Ātar, Orta Farsça: Ādur / Ātash) hem ritüel hem de kozmolojik bir sembol olduğu için konu oldukça geniş bir akademik literatüre sahiptir. 1. Temel ansiklopedik kaynaklar (en güvenilir başlangıç) https://www.iranicaonline.org/articles/atas-fire https://www.iranicaonline.org/articles/atasdan-fire-holder https://www.britannica.com/topic/Zoroastrianism/Fire-worship-and-temples 2. Akademik makaleler ve üniversite yayınları https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/fire-beyond-nonritual-avestan-fires/D5366EBD0C1AC68BD8EE4F3EF5589337 https://www.researchgate.net/publication/303650516_Mythical_concept_of_fire_and_its_reflection_in_relief_and_architecture_in_pre-Islamic_Iran https://www.researchgate.net/publication/385138077_The_Cultic_Fire_in_the_Priestly_Source 3. Zoroastrianizm genel ve açıklayıcı akademik siteler https://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/worship/fire.htm https://www.saet.ac.uk/Islam/Iblis (karşılaştırmalı din çalışmaları için de yararlı metodoloji içerir) https://www.worldhistory.org/Zoroastrianism/ 4. Ateş tapınakları ve ritüel yapı üzerine kaynaklar https://www.iranicaonline.org/articles/atash-temple https://www.parstimes.com/zoroastrian/fire_temple.html https://www.britannica.com/topic/Atash-Behram 5. Modern akademik dergi makaleleri (Zoroastrian ateş sembolizmi) https://www.mdpi.com/search?q=Zoroastrian+fire+Atar https://www.jstor.org/stable/ (Zoroastrian fire / Atar / Atash aramaları) https://www.cambridge.org/core/search?q=Zoroastrian+fire 6. Kavramsal ve karşılaştırmalı din çalışmaları https://www.iranicaonline.org/articles/azur-atar https://www.iranicaonline.org/articles/dualism-in-iranian-religion https://www.worldhistory.org/Angra_Mainyu/ (ateş–kötülük karşıtlığı bağlamı için)

Şeytan temsili (Gemini) Şeytan, İbranice bir kelimedir. İslâm'da da Tanrı'ya karşı koyan kötü bir varlıktır; kötülüklerin baş failidir; mutlak kötülüktür. İslâm'da şeytan tamamen bireysel bir kötü sahsiyet haline gelmiştir. Hac faraziyesinde seytan taşlanması mit'i gösteriyor ki şeytan her kisinin yanında dolaşan kötü bir karakterdir. Mistik İslâmî yapıya göre şeytan içimizdeki kötülüktür. Ateşten yaratıldığına inanılır. İslâm'da şeytan insanın içindeki ikinci kişilik gibi idrak edilir. Kaynaklar İslam kültüründe şeytan (İblis / şeytanlar) kavramı üzerine güvenilir çevrimiçi kaynakları Temel ansiklopedik kaynaklar https://islamansiklopedisi.org.tr/seytan https://islamansiklopedisi.org.tr/iblis https://islamansiklopedisi.org.tr/cin Akademik ansiklopediler ve veri tabanları https://www.saet.ac.uk/Islam/Iblis https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/satan-islam https://referenceworks.brill.com/display/entries/EIEO/SI0200.xml (Encyclopaedia of Islam – EI2) Akademik makaleler https://journal.uokufa.edu.iq/index.php/kufa_arts/article/view/13528 https://hts.org.za/index.php/hts/article/view/5368 https://www.mdpi.com/search?q=Iblis+Islam+Satan Üniversite ve araştırma arşivleri https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/3721 https://scholar.google.com/scholar?q=Iblis+Quran+Satan+Islam

Şeytan tasviri ( Gemini) 1947 yılında keşfedilen ve Ölü Deniz Yazmaları olarak adlandırılan İki Ruh Risalesi adlı Yahudi metinlerinde ışığın ruhu ve karanlığın ruhunun her bir insanın kaderini belirlemek üzere Tanrı tarafından yaratıldığını söyler. Şeytanın kontrolündeki cinlere karşı, ışığın oğullarına ışığın prensi önderlik edecektir. Böylece karanlıklar figürünün izini Zerdüştlükten apokaliptik Yahudi metinlerine oradan da Hıristiyanlığa bu inançların intikal ettiğini söyleyebiliriz. Elbette buradan da İslami kültüre aktarıldığı söylenebilir. “İki Ruh Risalesi (Treatise of the Two Spirits)” diye bilinen metin, Ölü Deniz Yazmaları içinde yer alan “Topluluk Kuralı (Serekh ha-Yahad / 1QS III–IV)” metninin en ünlü bölümlerinden biridir. Qumran metinleri içinde özellikle etik-kozmo­lojik dualizm (Işık Ruhları / Karanlık Ruhları) açısından en çok incelenen pasajdır. Aşağıda hem birincil metin edisyonları, hem de akademik çalışma ve çevrimiçi kaynakları bulabilirsin: 1. Birincil kaynak (metnin kendisi) İki Ruh Risalesi bağımsız bir kitap değil, şu metnin parçasıdır: 1QS (Rule of the Community / Topluluk Kuralı) → Özellikle Col. III 13 – IV 26 Online metin erişimi: Dead Sea Scrolls Digital Library (Israel Antiquities Authority) https://www.deadseascrolls.org.il/ Florentino García Martínez & Eibert Tigchelaar – The Dead Sea Scrolls Study Edition (standart akademik edisyon) 2. Temel akademik kitaplar (en önemli kaynaklar) Ölü Deniz Yazmaları genel kaynakları James C. VanderKam & Peter Flint “The Meaning of the Dead Sea Scrolls” Geza Vermes “The Complete Dead Sea Scrolls in English” Florentino García Martínez “The Dead Sea Scrolls Translated” İki Ruh Risalesi özel literatürü Bu metin üzerine en çok atıf alan çalışmalar: Charlotte Hempel “The Treatise on the Two Spirits and the Literary History of the Rule of the Community” Mladen Popović (çok önemli modern araştırmacı) “Anthropology, Pneumatology, and Demonology in Early Judaism” “Light and Darkness in the Treatise on the Two Spirits (1QS III–IV)” E. J. C. Tigchelaar 4Q230 ve “Two Spirits” geleneği üzerine metin çalışmaları Eski ama klasik akademik çalışma Oscar J. F. Seitz “Two Spirits in Man: An Essay in Biblical Exegesis” Tez ve detaylı akademik analiz Phyllis Norma Smyth – PhD Thesis (1973) “The Doctrine of the Two Spirits in the Qumran Literature” Çevrimiçi akademik makaleler Brill Online / JSTOR (çok sayıda Qumran makalesi) Cambridge Core – New Testament Studies (özellikle dualizm ve “two spirits” tartışmaları) University of St Andrews Repository (tez PDF’leri bulunur)

Hititler tanrıları insan gibi tasavvur etmişlerdir. Tanrılar çeşirli nedenlerle tapınağı/Şehri/Ülkeyi terk ediyorlar ve dönmeleri için ritüeller yapılıyordu. İşte bir geri çağırma duası: Hititler . . . . . . . . . . . . bundan sonra biz sizi majestelerinin iyiliği için çağırıyoruz size yalvarıyoruz, dua ediyoruz ve size en iyi, en temiz kurbanı getireceğiz. (Şimdi) bu kötü insandan ayrılın ve kurban sahibinin evine geri gel[in ve ona hayat] sağlık, çeviklik, uzun yıllar, tanrıların memnuniyetini, tanrıların dostluğunu, ruh parlaklığını (verin) erkek çocuklar, kız çocuklar, torun ve torun çocukları verin. Kaynak Esma REYHAN,Hitit Arşivlerinde Kizzuwatna Kökenli “Tanrıları Çağırma Ritüelleri” , TAD, C.35/S.60, 2016, s.1-38

Atlas kimdir? Atlas, Yunan mitolojisinde Titan soyundan gelen önemli bir figürdür. İapetos ve Klymene'nin (veya bazı kaynaklara göre Asia'nın) oğludur. Prometheus, Epimetheus ve Menoitios'un kardeşidir. Atlas Atlas, Titanlar ile Olymposlu tanrılar arasında 10 yıl süren büyük savaş Titanomakhia'da Titanların tarafında yer almış, titan ordularnı yönetmiştir. Savaşın sonunda Olymposlu tanrılar galip gelmiş ve Zeus, Titanları cezalandırmıştır. Atlas'ın cezası ise dünyanın en batı ucunda durarak gök kubbeyi omuzlarında taşımak olmuştur. Bu görev, ona sonsuz bir yük ve eziyet getirmiştir. Günümüzde "atlas" kelimesi, harita koleksiyonlarını ifade etmek için kullanılmaktadır. Bu da Atlas'ın sırtında taşıdığı dünya küresine bir göndermedir. Ayrıca, insan anatomisinde kafatasını taşıyan ilk boyun omuru da "atlas" olarak adlandırılır. Farnase Atlası Kaynaklar Yunan mitolojisindeki Atlas figürü hakkında yararlanabileceğiniz güvenilir çevrimiçi kaynaklar: Temel Mitoloji Kaynakları Theoi Project – Atlas Encyclopaedia Britannica – Atlas World History Encyclopedia – Atlas: The Greek Titan Who Held up the World Greek Mythology – Atlas Greek Legends and Myths – Atlas Mythologies Wiki – Atlas Atlas, Titanlar ile Olimpos tanrıları arasındaki savaşta (Titanomakhia) Titanların safında yer almış ve yenilginin ardından göğü omuzlarında taşımaya mahkûm edilmiştir. Antik Kaynaklar Hesiodos, Theogonia (Perseus Digital Library) Apollodoros, Bibliotheca (Library) Ovidius, Metamorphoses The Internet Classics Archive Loeb Classical Library Atlas'ın Herakles ile karşılaşması ve Hesperidlerin altın elmaları efsanesi özellikle Apollodoros'ta; Atlas'ın Perseus tarafından dağa dönüştürülmesi ise Ovidius'un anlatısında yer alır. Akademik ve Üniversite Kaynakları Perseus Digital Library Oxford Reference – Atlas Yale Open Courses – Classical Mythology Resources Internet Encyclopedia of Philosophy Stanford Encyclopedia of Philosophy Atlas'ın Sanattaki Tasvirleri The Metropolitan Museum of Art Collection The British Museum Collection Online Getty Museum Collection Google Arts & Cultur Atlas hakkında akademik çalışma yapacaksanız özellikle Theogony, Bibliotheca ve Metamorphoses temel kaynaklar arasında yer alır. Atlas'ın soyu, Titanomakhia'daki rolü, Hesperidler, Herakles'in on ikinci görevi ve Atlas Dağları ile ilişkilendirilmesi gibi konular bu eserlerde ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.

Hitit panteonunun başında Teşup/Fırtına Tanrısı bulunmaktadır. Fırtına Tanrısı, ülkenin baş tanrısı ve savaşlarda da ülkenin koruyucu tanrısıdır. Bu tanrı, dağların zirvesinde ve gökte oturur, yağmur ve şimşek gibi gök olayları esnasında ortaya çıkardı. Tanrının kutsal hayvanı boğa kutsal silahı da topuzdur. Tuvana Kralı Varpalavasın Teşup'a tapınışını gösteren bir taş kabartma Arinna'nın Güneş Tanrıçası Panteonun Baş tanrıçası Arinna’nın güneş tanrıçasıdır. Askeri sefere çıkmadan önce yazdırılan metinlerde sık sık tanrı isimleri zikredilmiş ve her zaman en başta Arinna Şehri Güneş Tanrıçasının adı yer almıştır. Arinna’nın güneş tanrıçası, Hititlerin imparatorluk döneminde Hitit panteonunu en üst seviyesine yükselmiştir. Metinlerde “Hitit Ülkesinin Kraliçesi, Yerin ve Göklerin Kraliçesi, Hatti Ülkesinin kral ve kraliçelerinin hanımefendisi, Hattinin Kral ve Kraliçesinin hükümetinin yönlendiricisi” olarak bahsedilmektedir. Kaynak Seval SALIN AKÇELİK, KAFDAĞI, Cilt:3, Sayı: 1, 2018, 52-70

Ehriman (temsili) Ehriman ve Erlikhan Zerdüştlük inancına göre kötülüğü temsil eden Ehriman'ın, Türk yaratılış destanındaki Erlik Hanla kişilik ve eylem olarak benziyor olmadı bir tesadüf müdür? Ahura Mazda Ahura Mazda, Zerdüştlükte iyiliğin ruhudur, ışığın saf özüdür. Kötülüğün ruhu Ehriman'dır ve karanlığı temsil eder. İyilik de kötülük de saf iyilik olan Tanrı Ahura Mazda'dan doğar. Zerdüşt inancı saf iyilik ve ışık olarak Ahura Mazda'yı kabul etse de Ahura Mazda kendi bünyesinde kötülüğü de barındırır. Hayır ve şer Tanrı Ahura Mazda'dandır. Erlik Han (temsili) Türk mitolojisinde de Tanrı Kayrahan iyilik, Erlikhan kötülüğü temsil eder. Diğer birçok inanç sisteminde olduğu gibi Türk inancın da düalist bir inanç algısı vardır. Eski Türk inancı ahenkçi düalist yer ve gök inancıdır. Toplumların iletişim ve etkileşimi, geleneklerin ve inançların aktarılması, aynen benimsenmesi veya kültür içinde yoğrulup yeniden tanımlanması sonucu, dünya mitolojilerinde hayatı ve evreni anlamlaştırmaya yönelik bir çok algı benzerlik gösterebilmektedir. Kaynaklar Zerdüştlükteki Ehriman (Angra Mainyu/Ahriman) ve Türk mitolojisindeki Erlik Han figürlerini karşılaştırmalı veya ayrı ayrı incelemek için yararlanabileceğiniz güvenilir çevrimiçi kaynaklar: Ehriman (Angra Mainyu) Kaynakları Encyclopaedia Britannica – Angra Mainyu (Ahriman) Encyclopaedia Iranica – Ahriman World History Encyclopedia – Ahriman Zarathushtrian Assembly – What is Angra Mainyu (Ahriman)? Avesta.org Sacred Texts – Avesta Collection Iran Chamber Society – Zoroastrianism Resources Stanford Encyclopedia of Philosophy – Zoroastrianism Ehriman, Zerdüşt kozmolojisinde Ahura Mazda'nın karşıtı olan yıkıcı ve karanlık güç olarak tanımlanır; zamanla farklı Zerdüşt ekollerinde farklı şekillerde yorumlanmıştır. Erlik Han Kaynakları Encyclopaedia Britannica – Erlik DergiPark – Türk Mitolojisinin Yer Altı Kötücüsü Erlik Han DergiPark – Türk Mitolojisinin Yer Altı Kötücüsü Erlik Han (İngilizce Özet) Hittites.info – Turkic and Central Asian Mythology Resources Internet Sacred Text Archive – Altaic Traditions Türk Dil Kurumu – Türk Mitolojisi Bibliyografyaları Journal of Philosophy, Religious and Cultural Studies – Erlik Khan Study Erlik Han, özellikle Altay Türklerinin mitolojik geleneğinde yeraltı dünyasının hükümdarı ve ölümle ilişkilendirilen güçlü bir varlıktır. Bazı yaratılış anlatılarında Ülgen'in karşıtı olarak görünse de, Zerdüştlükteki mutlak kötülük anlayışıyla tamamen özdeş değildir. Karşılaştırmalı Çalışmalar İçin Encyclopaedia Britannica – Dualism (Düalizm) Internet Encyclopedia of Philosophy – Dualism in Religion Oxford Reference – Erlik ve Ahriman Maddeleri JSTOR Academia.edu Google Scholar Akademik çalışma için özellikle Encyclopaedia Iranica, Britannica, Avesta.org, DergiPark'taki Erlik Han makalesi ve Google Scholar/JSTOR üzerinden erişilebilen karşılaştırmalı dinler tarihi çalışmaları en yararlı başlangıç kaynaklarıdır.

Apollon ve Dafne arasındaki hüzünlü aşk Dafne, genellikle bir su perisi (Naiad) olarak tanımlanır ve nehir tanrısı Peneus'un, bazı kaynaklara göre Ladon'un kızıdır. Dafne, bağımsızlığına düşkün, avcılığa meraklı ve evlenmek istemeyen güzel bir peri-nimpa (nymphe)'dır. Güneş, müzik, şiir ve kehanet tanrısı Apollon, bir gün kibirli bir şekilde aşk tanrısı Eros ile alay eder. Bunun üzerine öfkelenen Eros, iki ok fırlatır; Altın uçlu ok Apollon'un kalbine saplanır ve onu Dafne'ye karşı doyumsuz bir aşkla doldurur. Kurşun uçlu ok Dafne'nin kalbine isabet eder ve onu Apollon'a karşı derin bir nefretle doldurur. Aşkın etkisiyle yanan Apollon, Dafne'yi görür görmez ona aşık olur ve onu takip etmeye başlar. Ancak Dafne, Eros'un oku yüzünden Apollon'dan dehşetle kaçar ve onun tüm yakarışlarını reddeder. Apollon bir gün Dafne'yi yakalamak üzereyken, Apollon'a teslim olmak istemeyen genç kız çaresizce babası olan nehir tanrısı Peneus'tan (veya bazı anlatılarda Toprak Ana Gaia'dan) yardım ister. Tam o anda, Dafne mucizevi bir şekilde bir defne ağacına dönüşmeye başlar: Saçları yapraklara dönüşür. Kolları dallara uzanır. Ayakları kök salarak toprağa bağlanır. Vücudu kabukla kaplanır. Dafne mucizevi bir şekilde bir defne ağacına dönüşmeye başlar Aşkına karşılık bulamayan Apollon, büyük bir üzüntüyle defne ağacına sarılır ve ona şöyle der: "Ey en güzel kız, artık benim olamadın. Ama en azından benim ağacım olacaksın. Yaprakların sonsuza dek yeşil kalacak. Zafer kazananlar, kahramanlar ve şairler başlarını senin yapraklarınla süsleyecekler. Sen benim kutsal ağacım olacaksın." O günden sonra defne ağacı Apollon'un sembolü haline gelir. Apollon, başını her zaman defne yapraklarından yapılmış bir taçla süsler ve defne, zaferin, onurun ve sanatın simgesi olarak kabul edilir. Defne ağacı Bu mit, aşkın gücü, reddedilmenin acısı ve doğanın dönüştürücü gücü gibi temaları işler. Ayrıca, bazı coğrafi bölgelerdeki defne ağaçlarının kökenini açıklamak için de anlatılmıştır. Örneğin, Antakya (Hatay) bölgesinde bu mitin geçtiğine inanılır ve buradaki Harbiye Şelaleleri'nin Dafne'nin gözyaşları olduğuna dair bir inanış vardır. Harbiye Şelaleleri Kaynaklar Apollon ile Daphne (Dafne) efsanesini okuyabileceğiniz güvenilir çevrimiçi kaynaklar: Theoi Project – Daphne Theoi Project – Apollo Ovid, Metamorphoses Book I (Perseus Digital Library) The Internet Classics Archive – Metamorphoses Perseus Digital Library World History Encyclopedia – Apollo Encyclopaedia Britannica – Daphne Encyclopaedia Britannica – Apollo Greek Mythology Link – Apollo and Daphne Mythopedia – Daphne Mythopedia – Apollo Metropolitan Museum of Art – Apollo and Daphne in Art National Gallery of Art – Apollo and Daphne Web Gallery of Art – Apollo and Daphne Öykünün antik kaynağı esas olarak Metamorphoses adlı eserin I. kitabında yer alır ve şair Ovid tarafından anlatılmıştır. Günümüzde anlatılan Apollon-Dafne hikâyelerinin büyük bölümü bu metne dayanır. Hikâyenin sanat tarihindeki en ünlü tasvirlerinden biri ise Apollo and Daphne adlı barok heykeldir.

Athena, Yunan mitolojisinde bilgelik, savaş stratejisi ve el sanatları tanrıçası olarak bilinir. Aynı zamanda Atina şehrinin koruyucu tanrıçasıdır ve zeka, adalet ve koruma ile yakından ilişkilendirilir. Romalılar tarafından Minerva olarak da tanınır. Athena, Atina Athena'nın Doğumu ve Özellikleri Athena'nın doğumu oldukça sıra dışıdır. Annesi Metis'i yutan Zeus'un alnından tam yetişkin ve zırhlı bir şekilde doğduğuna inanılır. Bu olay, onun hem zeka hem de savaş yetenekleriyle doğuştan donatılmış olduğunu simgeler. Genellikle miğfer, zırh, mızrak ve kalkanla tasvir edilir. Kalkanı Aegis üzerinde Medusa'nın başı bulunur. Sembolleri arasında baykuş (bilgeliği temsil eder), zeytin ağacı (barışı ve Atina'ya yaptığı değerli hediyeyi temsil eder) ve yılan yer alır. Atina'nın Rolü ve Önemi Bilgelik Tanrıçası Athena, pratik zeka, strateji ve beceri ile ilişkilendirilir. Anlaşmazlıkların çözümünde ve adil kararlar alınmasında önemli bir rol oynar. Savaş Tanrıçası Ancak Ares gibi vahşi ve kanlı savaşı değil, stratejik ve disiplinli savaşı temsil eder. Kahramanlara savaşta rehberlik eder ve şehirleri korur. El Sanatları ve Zanaatların Tanrıçası Özellikle dokuma, çömlekçilik ve diğer becerikli işlerin koruyucusudur. İnsanlara bu konularda ilham ve yetenek verdiğine inanılır. Atina'nın Koruyucusu Efsaneye göre, Atina şehri için Poseidon ile yarışmış ve zeytin ağacını sunarak şehrin koruyucusu olmaya hak kazanmıştır. Şehir de onun onuruna Atina olarak adlandırılmıştır. Atina'nın Mitolojik Hikayelerdeki Rolü Athena, birçok Yunan mitinde önemli bir rol oynar. Kahramanlara yardım eder, onlara akıl verir ve yol gösterir. Örneğin, Herkül, Odysseus ve Perseus gibi kahramanlara destek olmuştur. Truva Savaşı'nda Akhaların yanında yer almış ve onlara stratejik avantajlar sağlamıştır. Athena, Yunan mitolojisinin en saygın ve etkili tanrıçalarından biridir. Zekası, savaş yetenekleri ve koruyucu rolüyle antik Yunan toplumunda büyük bir öneme sahipti ve günümüzde de bu önemi korumaktadır. Kaynaklar Yunan mitolojisindeki Athena figürü hakkında yararlanabileceğiniz çevrimiçi kaynaklar: Theoi Project – Athena Encyclopaedia Britannica – Athena World History Encyclopedia – Athena Perseus Digital Library – Athena Kaynakları The Metropolitan Museum of Art – Athena ile İlgili Eserler The British Museum – Athena Eserleri Getty Museum – Athena Araştırmaları Yale Open Courses – Introduction to Ancient Greek History Oxford Reference – Athena Internet Encyclopedia of Philosophy – Greek Mythology Stanford Encyclopedia of Philosophy – Ancient Greek Religion University of Pennsylvania – Classical Studies Resources Pleiades – Athena ile İlgili Antik Mekânlar Google Arts & Culture – Athena Temalı Sanat Eserleri UNESCO – Acropolis of Athens Athens Acropolis Official Site Loeb Classical Library – Antik Yunan Metinleri Internet Sacred Text Archive – Greek Mythology Hesiod, Theogony (Perseus) Homer, Odyssey (Perseus) Athena'nın doğumu, kültü, tapınakları, epitetleri (Pallas Athena, Athena Parthenos, Athena Promachos vb.) ve sanat tarihindeki tasvirleri üzerine akademik çalışma yapacaksanız özellikle Theoi Project, Perseus Digital Library, World History Encyclopedia, Britannica ve Acropolis Museum kaynakları oldukça yararlıdır.

Tevrat'ta Yaratılış Başlangıçta Tanrı, yeri ve gök kubbeyi yarattı. Yeryüzü şekilsiz ve bomboştu ve karanlık suların üzerinde idi. Her yer karanlıktı. Kendiliğinden mutlak olan Tanrı'nın ruhu sular üzerinde hareket etti. Tanrı ışık istedi, her yer ışık oldu. Tanrı ışığı karanlıktan ayırdı. Işığa gündüz, karanlığa gece adını verdi. Gündüz oldu akşam oldu. Bir gün oldu. Birinci gün doldu. Tanrı sular ile gök kubbeyi ayırdı. Gök ve su ayrıldi. Su aşağıda, gök gökte kaldı. Gece oldu, gündüz oldu. Gün doldu. İkinci gün bitti. Tanrı, sular bir yerde toplansın, kara görünsün istedi. Öyle de oldu. Görünen karaya Tanrı yeryüzü adını verdi. Suların toplandığı alanlara okyanus, küçük olanlarına deniz dedi. Tanrı, yeryüzünün bitki ve yeşilliklerle dolmasını istedi. Öyle de oldu.Her yer yeşil ormanlar ve envai çeşit bitkilerle doldu. Akşam oldu, sabah oldu. Üçüncü gün de doldu. Tanrı gök kubbede ışıklar olsun istedi, gündüz için güneşi, gece için ayı yarattı. Gök kubbe yere düşmesin diye gök kubeyi ışık saçan çivilerle çiviledi. Bunlara yıldız dendi. Akşam oldu sabah oldu, dördüncü gün de doldu. Tanri okyanus ve denizlerde çok fazla canlılar olmasını istedi, en büyük balık balinadan en küçük balığa kadar ve dahi birçok deniz canlısı yaratıp okyanus ve denizlere attı. Kanatlı kanatsız hayvanları yaratıp karaları donattı. Akşam oldu sabah oldu gün doldu, beşinci gün oldu. Sürüngenleri, tüm yabanıl hayvanları sığırları, atları, deve vefilleri yarati. Kendi suretinde bir varlık yarattı buna insan dedi. Onları bir dişi erkek yarattı; "çoğalın" dedi. Onları kutsadı, "yeryüzünü siz kontrol edin" dedi. Sonra yarattığı her şeye baktı. Yaratıklarının iyi olduğunu gördü. Akşam oldu sabah oldu gün doldu. Altıncı gün oldu. Tanrı, yedinci günde yaratmadı. Çok yorulmuştu o gün dinlendi. Bu mitoloji, İncil'de aynen vardır. Yehova, eril bir Tanrıdır. Kaynaklar Tevrat'taki yaratılış anlatısı (özellikle Bereşit/Genesis 1–3) üzerine çalışmak için yararlanabileceğiniz güvenilir çevrimiçi kaynaklar: Tevrat Metni ve Yahudi Kaynakları Sefaria – Creation (Yaratılış) Kaynak Koleksiyonu Sefaria – Genesis (Bereşit) Metni ve Yorumları My Jewish Learning – Genesis 1:1–2:3 The Story of Creation Torah Box – Genesis Chapter 1 (İngilizce Metin) 929 Chapters – Genesis 2 ve İkinci Yaratılış Anlatısı Zohar Online – Bereshit (Kabalistik Yorumlar) Akademik ve Eğitim Amaçlı Kaynaklar Humanities LibreTexts – Bereshit: The Opening of the Torah Bible Odyssey – Genesis ve Yaratılış Araştırmaları Society of Biblical Literature (SBL) TheTorah.com – Genesis ve Yahudi Kutsal Metinleri Üzerine Akademik Makaleler Jewish Virtual Library – Creation in Judaism Üniversite ve Akademik Veri Tabanları Yale University Open Courses – Introduction to the Old Testament Oxford Biblical Studies Online Internet Sacred Text Archive – Genesis Metinleri Early Jewish Writings Yaratılış Anlatısının Antik Yakındoğu Bağlamı İçin ETANA (Electronic Tools and Ancient Near East Archives) Ancient Mesopotamian Gods and Myths – Enuma Eliš Kaynakları British Museum – Mezopotamya Yaratılış Mitleri Koleksiyonları Bu kaynaklar arasında özellikle Sefaria, TheTorah.com, Yale Open Courses ve Bible Odyssey, Tevrat'taki yaratılış anlatısını hem metinsel hem de akademik açıdan incelemek için en yararlı başlangıç noktalarıdır.

Bir Şaman Duası Güneş dolaşamaz çelik dağ, Ay dolaşamaz altın dağ, Ormanların kutsal koruyucusu kutsal dağlarım, Atalarimiz size ibadet etmişlerdir. Bir defacık olsun bize de yardım edin, Bize bolluk ve kısmet verin. Kaynak Yellice, M. Mitolojiden Felsefeye, İstanbul 2024, s. 82.

Afrodit'in doğumuyla ilgili iki farklı anlatı bulunmaktadır: afrodit/venüs * Hesiodos'a göre: Afrodit, Uranos'un hadım edildikten sonra denize düşen cinsel organlarından çıkan köpüklerden (aphros) doğmuştur. Bu nedenle "köpükten doğan" anlamına gelen "Aphrodite" adı verilmiştir. Doğduğu yer olarak genellikle Kıbrıs adası yakınları gösterilir. * Homeros'a göre ise Afrodit, Zeus ve Okeanos kızı Dione'nin kızıdır. Bu anlatı, İlyada'da yer alır. Afrodit Bu iki farklı doğum öyküsü, antik Yunan düşünürlerini bile meşgul etmiş ve farklı yorumlara yol açmıştır. Platon, bu iki farklı doğumu iki ayrı Afrodit figürü olarak yorumlamıştır: daha yüce, ruhani aşkı temsil eden "Gök Afrodit" (Aphrodite Urania) ve daha dünyevi, fiziksel aşkı temsil eden "Halk Afrodit" (Aphrodite Pandemos). Afrodit, olağanüstü güzelliği ve çekiciliğiyle tanınır. Tanrıları ve insanları etkileyebilen karşı konulmaz bir cazibeye sahiptir. Aşkın, güzelliğin, zevkin, tutkunun ve üremenin tanrıçasıdır. Mitolojide Afroditin Sembolleri nelerdir? Afrodit'in başlıca sembolleri şunlardır: * Hayvanlar: Güvercin, serçe, kuğu, yunus, tavşan, keçi * Bitkiler ve Çiçekler: Gül, mersin ağacı, elma, nar, anemon * Nesneler: Deniz kabuğu (özellikle tarak kabuğu), ayna, inci, sihirli kemer (cestus) Sihirli kemeri (cestus), giyene karşı konulmaz bir çekicilik ve arzu gücü verirdi. Afrodit, çirkin ve topal demirci tanrısı Hephaistos ile evlidir. Ancak bu evlilik mutsuzdu ve Afrodit'in birçok tanrı ve ölümlü ile aşk ilişkisi olmuştur. Afrodit Afrodit En bilinen ilişkileri arasında savaş tanrısı Ares ile olanı sayılabilir. Bu ilişkiden Harmonia, Eros (Roma mitolojisindeki Cupid), Phobos (Korku) ve Deimos (Dehşet) doğmuştur. Ayrıca ölümlü prens Ankhises ile olan ilişkisinden Aeneas (Roma mitolojisinde önemli bir figür) dünyaya gelmiştir. Adonis ile olan trajik aşk hikayesi de oldukça ünlüdür. Afrodit'in Roma mitolojisindeki karşılığı Venüs'tür. Venüs de aşk, güzellik ve doğurganlık tanrıçası olarak kabul edilir. Roma mitolojisinde Venüs, Roma halkının atası olarak kabul edilen Aeneas'ın annesi olması nedeniyle daha önemli bir yere sahiptir. Kaynaklar Theoi Project – Aphrodite Theoi Project – Aphrodite Cult Titles Perseus Digital Library – Aphrodite References Homeric Hymn to Aphrodite (University of Houston) Encyclopaedia Britannica – Aphrodite World History Encyclopedia – Aphrodite Metropolitan Museum of Art Collection Search British Museum Collection Online University of Pennsylvania Classical Studies Resources Internet Encyclopedia of Philosophy – Greek Religion Oxford Classical Dictionary (Overview) DergiPark Akademik Arama TR Dizin Akademik Arama Getty Museum – Aphrodite Artworks Search The British Library – Greek Mythology Resources

Hitit Kralı Muvatallis'in mührü Göklerin güneş tanrısı, insanlığın çobanı, Denizden çıkıp yükselirsin göklerin güneş tanrısı, Göklerde dolaşıp gidersin, Göklerin güneş tanrısı, Tanrım benim! İnsanoğluna, köpeğe, domuza, kırların yaban hayvanına, Adaleti sen dağıtırsın her gün, ey güneş Tanrı! Kaynak Yellice, M. Mitolojiden Felsefeye, Kaynak Yayınları, 1'inci Basım, İstanbul, s. 28